Strategia Rozwoju Gminy

Marciszów

PROJEKT – Wersja Ostateczna

Autorzy:

Dr Andrzej Sztando – Kierownik Zespołu

Prof. dr hab. Ryszard Brol

tel. (075) 76-43-659 lub 75-38-240

tel. kom. (0) 603-163-839

e-mail: asztando@ae.jgora.pl

Marciszów, Jelenia Góra, maj 2003 r.

„Żeglarz, który nie wie dokąd płynie,

nigdy nie będzie miał pomyślnych wiatrów"

[Seneka]

Spis Treści:

1. Wizja rozwoju gminy Marciszów	5

2. Wprowadzenie	6

2.1. Istota strategii rozwoju gminy	6

2.2. Zasada rozwoju zrównoważonego w Strategii Rozwoju Gminy Marciszów - Lokalna Agenda 21	9

2.3. Przyjęte zasady partycypacyjnego (warsztatowego) planowania strategicznego w Gminie Marciszów.	12

2.4. Korzyści wynikające z posiadania strategii rozwoju	14

2.5. Misja gminy a rola społeczności lokalnej w procesie planowania strategicznego	15

3. Rozszerzona analiza strategiczna gminy Marciszów	16

3.1. Powody zastosowania analizy rozszerzonej	17

3.2. Procedura analizy strategicznej zastosowana dla gminy Marciszów	19

3. Mocne strony i stymulanty rozwoju gminy Marciszów	24

4. Słabe strony i destymulanty gminy Marciszów	27

5. Szanse wewnętrzne i zewnętrzne gminy Marciszów	30

6. Zagrożenia wewnętrzne i zewnętrzne gminy Marciszów	33

7. Horyzont czasowy strategii	36

9. Podmioty strategii	37

9.1. Argumenty za pierwszym wariantem – strategia jednostki samorządowej zwana „strategią władz”:	37

9.2. Argumenty za drugim wariantem – wielowymiarowa strategia rozwoju całego układu społeczno-gospodarczego i środowiskowego mieszczącego się w granicach gminy	38

9.3. Rozwiązania przyjęte dla Gminy Marciszów	38

10. Cele strategiczne	41

11. Cele operacyjne	45

12. Zadania strategiczne	47

13. Powiązania celów i zadań	56

14. Metryki i projekty realizacyjne	57

13.1. Cechy metryki zadania strategicznego	57

14.2. Struktura metryki zadania strategicznego	58

14.3. Organizacja prac nad metrykami zadań strategicznych gminy Marciszów – zalecenia dla Wójta Gminy.	58

14.4. Uwagi dodatkowe na temat metryk	60

14.5. Projekty zadań strategicznych	61

15. Wójt i Zespół ds. Wdrażania Strategii	62

15.1. Prace Wójta	62

15.2. Zasady prac	69

15.3. Plan ramowy	70

15.4. Pierwszy, półroczny plan szczegółowy	73

16. Promocja gminy	79

16.1. Obszary promocji Gminy Marciszów i ich znaczenie	79

16.2. Program promocji	82

17.3. Etapy organizacji działalności promocyjnej	86

16.4. Zagrożenia dla programu promocji	90

16.5. Monitoring promocji	91

16.6. Promocja Strategii Rozwoju Gminy Marciszów	92

17. Struktura organizacyjna Urzędu Gminy	93

18. Monitoring wdrażania strategii	94

19. Dynamika horyzontu strategii	103

1. Wizja rozwoju gminy Marciszów

W chwili obecnej gmina Marciszów znajduje się w niesatysfakcjonującym położeniu społeczno-gospodarczym. Bezrobocie, pauperyzacja znacznej części ludności, braki infrastrukturalne, niekorzystne zjawiska demograficzne, skromność budżetu gminy, recesja w rolnictwie, a także trudności w zakresie edukacji, pomocy medycznej i kultury, to tylko najważniejsze problemy tej gminy. Z drugiej strony mieszkańcy i władze oczekują, że gmina osiągnie taki stopień rozwoju, w którym nie tylko zlikwidowane zostaną ww. niedogodności, lecz również pojawi się szereg walorów, dzięki którym będzie się tu mieszkać wygodnie i dostatnio.

Niestety gmina Marciszów ma bardzo małe szanse na osiągnięcie takiego, docelowego stanu bazując jedynie na własnych czynnikach rozwojowych. Nie ma w niej bowiem zasobów pieniężnych, których rozmiar mogłaby zmienić jej obecny obraz. Z kolei, zasoby naturalne gminy nie są autonomicznym czynnikiem rozwoju, który mógłby bez udziału kapitału zewnętrznego poprawić warunki życia miejscowej ludności.

W związku z powyższym, dynamiczny rozwój gminy Marciszów może stać się faktem jedynie poprzez pozyskanie środków zewnętrznych, na co w chwili obecnej jest wiele szans. Chodzi tu nie tylko o tzw. „środki pomocowe”, ale przede wszystkim o zewnętrzny kapitał inwestycyjny, akumulację zysków lokalnych przedsiębiorstw, dochody z wszelkich usług turystycznych i okołoturystycznych, dochody ze sprzedaży zasobów naturalnych gminy (drzewa, kopalin i wody pitnej) oraz dochody ze sprzedaży płodów rolnych.

Środki pozyskane w ten sposób pozwolą na redukcję bezrobocia, wzrost dochodów ludności i budżetu gminy, a co za tym idzie na poprawę jakości wszystkich usług publicznych. Rozwój gospodarczy pociągnie zatem za sobą rozwój społeczny. Stąd też, Strategia Rozwoju Gminy Marciszów koncentruje się na sferze gospodarczej, jako na podstawowym źródle rozwoju gminy. Inna Strategia postępowania doprowadzi do dalszego ograniczania wszelkich inwestycji służących rozwojowi gminy. Nawet jeśli zapewniłaby pewien postęp w poprawie warunków, życia na terenie gminy, to i tak byłby to rozwój nieoptymalny, znacznie wolniejszy od możliwego do uzyskania i wolniejszy niż w przypadku sąsiednich gmin.

2. Wprowadzenie

2.1. Istota strategii rozwoju gminy

Pojęcie strategii używane m.in. w wojskowości, cybernetyce, teorii systemów, w nauce organizacji i zarządzania oraz w ekonomii oznacza – w najbardziej syntetycznym ujęciu – politykę wytyczania celów. Strategia jest zatem kategorią odnoszącą się do sfery polityki rozwoju, taktyka natomiast – do sfery zarządzania rozwojem. Rozpowszechniona w teorii i praktyce planowania terytorialnego kategoria planowania strategicznego obejmuje zarówno politykę formułowania celów rozwoju, jak i procedurę oraz instrumenty zarządzania rozwojem. Efektem planowania strategicznego na szczeblu gminy jest strategiczny plan rozwoju lokalnego, w praktyce określany skrótowo jako strategia rozwoju gminy.

Strategiczny plan rozwoju lokalnego jest swego rodzaju scenariuszem rozwoju gminy, określającym m. in.: docelową wizję rozwoju, strategiczne i operacyjne cele rozwoju, zadania strategiczne oraz sposób ich realizacji. Podmiotem strategii rozwoju lokalnego jest lokalna społeczność, która uczestniczy w realizacji zadań strategicznych poprzez swoją aktywność gospodarczą i społeczną. Społeczność ta jest również odbiorcą powstających w efekcie rozwoju gminy nowych, lepszych warunków do prowadzenia działalności gospodarczej oraz wyższych walorów użytkowych gminy, które decydują o jakości życia tejże społeczności. Przedmiotem strategii rozwoju lokalnego jest gminna rzeczywistość określona w wymiarach: gospodarczym, społecznym i ekologicznym.

Potrzeba opracowania i realizacji strategii została już dostrzeżona przez najaktywniejsze samorządy lokalne. Stało się to również w gminie Marciszów. Niestety, w wielu gminach, planowanie strategiczne odsuwane jest wciąż na dalszy plan. Przyczyną takiego stanu jest, z jednej strony, przeświadczenie, iż planowanie z natury rzeczy jest produktem gospodarki nakazowo-rozdzielczej, z drugiej zaś, ogólna słabość ekonomiczna gmin i trudności związane z rozwiązywaniem bieżących problemów, które przysłaniają potrzebę określania długofalowej i wieloskalowej koncepcji rozwoju lokalnego.

Przeświadczenie, że każdy rodzaj planowania jest produktem minionej epoki jest błędne. To właśnie zmiana orientacji gospodarki z centralnie planowanej i zarządzanej na gospodarkę rynkową oraz decentralizacja państwa, znajdująca swój wyraz w utworzeniu samorządów, stworzyły możliwość zastąpienia centralnego planowania dyrektywnego – przez oddolne, terytorialne planowanie strategiczne, możliwe do zastosowania jedynie w warunkach demokratyczno-samorządowego modelu ustrojowego gminy. Fakt ten powinien być czynnikiem mobilizującym władze do określenia celów rozwoju oraz sposobów użytkowania lokalnych potencjałów dla zapewnienia sukcesu w rozwoju. Rozwój gminy nie może być bowiem swego rodzaju efektem ubocznym „krótkowzrocznych” i nieefektywnych decyzji bieżących, nie ukierunkowanych na osiąganie długookresowych celów. Coroczne wydatki bieżące i inwestycje powinny wynikać z przyjętej i społecznie zaakceptowanej strategii rozwoju lokalnego. Można zatem stwierdzić, iż pierwszą funkcją planowania strategicznego jest racjonalizacja podejmowanych w gminie decyzji bieżących i długookresowych.

Funkcją planowania strategicznego na szczeblu lokalnym jest również zapobieganie sytuacjom kryzysowym w rozwoju gminy. Rozwój gminy to proces ciągłych przekształceń w strukturze funkcjonalnej, a także w relacjach między strukturą funkcji a strukturą zagospodarowania. Przekształceniom tym towarzyszy stała groźba zachwiania równowagi między poszczególnymi elementami struktury funkcjonalnej oraz między potrzebami funkcji a wydolnością zagospodarowania. Brak takiej równowagi stać się może momentem krytycznym rozwoju. Działalność władzy lokalnej nie może mieć charakteru pasywnego, polegającego na likwidacji zaistniałych już momentów krytycznych lub łagodzeniu ich najbardziej dotkliwych dla społeczności skutków. Aktywność działania władzy musi wyrażać się w umiejętności wczesnej identyfikacji potencjalnych zagrożeń, a także w skuteczności zapobiegania im. Zarówno identyfikacja zagrożeń, jak i minimalizowanie lub likwidacja ich skutków są możliwe, gdy zarządzanie gminą wynika ze strategicznego planu rozwoju lokalnego.

Charakterystyczną dla planowania terytorialnego funkcją strategii rozwoju lokalnego jest określenie perspektywicznego wymiaru lokalnej polityki gospodarczej, tj.: zasad, metod, instrumentów i priorytetów, których zastosowanie w praktyce ma zapewnić konkurencyjność (immobilnego) obszaru gminy, poprzez zatrzymanie istniejących i pozyskanie nowych (mobilnych) podmiotów gospodarczych. Podstawowym wyznacznikiem gospodarczej konkurencyjności gminy jest skala, struktura i jakość oferty korzyści kierowanych przez gminę do lokalnych podmiotów gospodarczych oraz potencjalnych inwestorów zewnętrznych.

Potrzeba konstruowania strategicznego planu rozwoju gminy wynika także z faktu, że plan ten, identyfikując hierarchiczną strukturę celów i zadań strategicznych oraz katalog instrumentów i metod ich realizacji, określa jednocześnie zasady zachowań władzy i administracji samorządowej w dłuższej perspektywie. To z kolei sprzyja obniżeniu niepewności działania lokalnych podmiotów gospodarczych, a tym samym zwiększa skłonność do podejmowania przez nie ryzyka działalności o dłuższym okresie zwrotu ponoszonych nakładów. Sytuacja taka sprzyja stabilizowaniu sytuacji gospodarczej gminy.

Realizacja celów określonych przez strategię rozwoju lokalnego zapewnić ma również odpowiedni poziom walorów użytkowych gminy, tj. adresowanych do społeczności lokalnej warunków decydujących o wygodzie codziennego życia w danej jednostce terytorialnej.

Wymóg „wyposażenia” gmin w strategiczny plan rozwoju lokalnego wynika również z zasad procesu przystosowań Polski do integracji z Unią Europejską. Koncepcja terytorialnego, oddolnego rozwoju zyskuje bowiem na znaczeniu w miarę postępu procesów europejskiej integracji gospodarczej, której efektem jest m.in. ograniczenie roli instytucji centralnych państw, na rzecz regionalnych i lokalnych jednostek terytorialnych. One to - uwzględniając i wykorzystując uwarunkowania lokalne, ponadlokalne, regionalne, krajowe oraz ponadkrajowe - formułują i prowadzą własne polityki rozwoju. Sprzyja temu fakt, iż poszczególne gminy mogą samodzielnie ubiegać się o pomoc z międzynarodowych instytucji finansowych.

2.2. Zasada rozwoju zrównoważonego w Strategii Rozwoju Gminy Marciszów - Lokalna Agenda 21

Przez rozwój zrównoważony rozumie się taki rozwój społeczno – gospodarczy, który odbywa się z poszanowaniem zasobów środowiska. Pojęcie to podniesione zostało do rangi zasady konstytucyjnej. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej w art. 5. „zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju”. W „Drugiej polityce ekologicznej państwa” określone są zasady, na których powinien się opierać zrównoważony rozwój. Zalicza się do nich zasady:

równego dostępu do środowiska przyrodniczego,

regionalizacji,

uspołecznienia,

„zanieczyszczający płaci”,

prewencji,

przezorności,

BAT – stosowania najlepszych dostępnych technik,

subsydiarności,

skuteczności ekologicznej i ekonomicznej.

Wymienione zasady zrównoważonego rozwoju (nazywanego też ekorozwojem) w dużym stopniu „rozszyfrowują” tę koncepcję dla potrzeb planowania strategicznego. Szczególne znaczenie ma zasada równego dostępu do środowiska przyrodniczego. Podkreśla to definicja Światowej Komisji ds. Środowiska i Rozwoju – zrównoważony rozwój to rozwój, który zaspokajając dzisiejsze potrzeby nie uniemożliwia zaspokojenia potrzeb przyszłych pokoleń. Nadrzędność tej zasady akcentuje również Konstytucja RP w kpt. 1 art. 74 „Władze Publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom” oraz definicja zrównoważonego rozwoju przyjęta w ustawie o kształtowaniu i ochronie środowiska. (art. 3, kpt. 3.a) - rozwój zrównoważony to „rozwój społeczno-gospodarczy, w którym w celu zrównoważenia szans dostępu do środowiska poszczególnych społeczeństw lub/i ich obywateli - zarówno współczesnego jak i przyszłych pokoleń, następuje proces integrowania działań: politycznych, gospodarczych, społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych”.

Zrównoważonego rozwoju nie można więc utożsamiać wyłącznie z ekologią i wąsko rozumianą ochroną środowiska. W praktyce sprowadza się on do integracji trzech ładów:

ekologiczno-przestrzennego (Środowisko),

społecznego (Społeczeństwo),

gospodarczego (Gospodarka).

Ekorozwój to proces rozwoju gospodarczego, w którym następuje skojarzenie rozwoju społeczno-gospodarczego z funkcjonowaniem ekosystemów i stanem ich relacji ekologicznych. Ekorozwój jest definiowany również jako paradygmat rozwoju, model rozwoju, koncepcja rozwoju, a nawet jako sposób myślenia lub jako Strategia postępowania. Ujęcia te można uzupełnić stwierdzeniem, że ekorozwój to taki sposób zarządzania zasobami środowiska, który umożliwia ich gospodarcze i społeczne wykorzystanie, przy jednoczesnym ich zachowaniu w postaci możliwie zbliżonej do pierwotnej, tak aby w przyszłości mogły być dalej gospodarczo i społecznie wykorzystywane.

We wszystkich tych ujęciach ekorozwój traktuje się jako powszechnie pożądaną formę rozwoju zrównoważonego, uwzględniającego potrzeby gospodarcze, społeczne i ekologiczne. Idea taka nie może budzić dziś wątpliwości. Zaawansowanie degradacji ekosystemów, poziom emitowanych wciąż zanieczyszczeń, niewystarczająca działalność naprawcza i prewencyjna, a także zjawiska kryzysowe w gospodarce oraz stale rozwijające się potrzeby konsumpcji materialnej i niematerialnej zdają się być wystarczającymi argumentami przemawiającymi za akceptacją koncepcji rozwoju zrównoważonego. Zakłada on bowiem możliwość równoległego rozwijania wszystkich trzech sfer (gospodarczej, społecznej i ekologicznej) dzięki zrozumieniu wagi każdej z nich, umiejętności znajdowania rozwiązań kompromisowych, a niejednokrotnie umiejętności korekty ambicji i rezygnacji z oczekiwanego poziomu zaspokojenia niektórych potrzeb. Jest takim modelem przemian ekologiczno-społeczno-gospodarczych, który z jednej strony utrzymuje (odtwarza) powszechnie pożądany stan przyrody, a z drugiej niepotrzebnie nie ogranicza ewolucji społeczeństwa i jego gospodarki.

Strategia Rozwoju Gminy Marciszów to główny dokument strategiczny gminy, w opracowywaniu którego dbano o zgodność z zaleceniami Agendy 21, czyli Globalnym Programem Działań na Rzecz Rozwoju Zrównoważonego w perspektywie XXI wieku.

Program ten przyjęto w czerwcu 1992 r. na Konferencji ONZ (zwanej „Szczytem Ziemi”) w Rio de Janeiro przez 153 państwa. Polska podpisując dokumenty z Rio, zobowiązała się do praktycznej realizacji koncepcji ekorozwoju. Szczególnie ważnym zobowiązaniem jest opracowanie i wdrożenie do końca 2000 roku w każdej polskiej gminie i powiecie lokalnej Agendy 21.

Przyjęte w niniejszym dokumencie dla Gminy Marciszów zrównoważone rozwiązania powinny dać w dłuższym horyzoncie czasu dużo większe – niż w wypadku tradycyjnie opracowywanych i wdrażanych Strategii – efekty społeczne oraz ekonomiczne, gdyż nie niszczą struktur, a także zasobów przyrodniczych i kulturowych. Zasoby te są podstawą nie tylko wielu rodzajów działalności gospodarczej, lecz także podstawą zachowania fizycznego i psychicznego zdrowia człowieka, głównego twórcy rozwoju i jednocześnie odbiorcy jego efektów.

2.3. Przyjęte zasady partycypacyjnego (warsztatowego) planowania strategicznego w Gminie Marciszów.

W procedurze konstruowania Strategii rozwoju lokalnego Gminy Marciszów przestrzegano dwóch podstawowych zasad postępowania:

konsensusu społeczności lokalnej co do przyjętych celów i zadań strategicznych;

otwarcia Strategii w wymiarze egzogenicznym.

Pierwsza z wymienionych zasad wymagała włączenia do prac nad Strategią przedstawicieli samorządu lokalnego, reprezentujących różne terytoria, środowiska i grupy interesów. Było to konieczne, ponieważ prawidłowo skonstruowana Strategia musi określać formy i środki współpracy wszystkich podmiotów i środowisk na rzecz rozwoju Gminy Marciszów, a także stymulować spójność między działaniami sektorowo-branżowymi i działaniami terytorialnymi. Dążąc do urzeczywistnienia omawianej zasady planowania strategicznego zastosowano wielokrotnie sprawdzoną w Polsce i krajach zachodnioeuropejskich zmodyfikowaną metodę postępowania, zwaną w literaturze metodą modified collaborative planning. Jest to procedura grupowego planowania i podejmowania decyzji przez reprezentantów wszystkich zainteresowanych stron. Za jej pomocą, w przypadku rozbieżności stanowisk, w drodze dyskusji i argumentacji, osiągnięto rozwiązania lepsze niż mechaniczny kompromis między wstępnymi stanowiskami. Dzięki temu końcowy wynik prac jest rozwiązaniem mniej oczywistym, a jednocześnie lepszym niż te, które proponowano wstępnie. Podejmowanie decyzji odbywało się wyłącznie na zasadzie konsensusu. Procedura ta zastosowana została w trakcie wielokrotnych spotkań grupy eksperckiej z przedstawicielami samorządu gminy Marciszów.

Zasada otwarcia Strategii rozwoju gminy na otoczenie wymagała takiego formułowania celów i zadań strategicznych, aby znacząca część efektów ich realizacji przekraczała skalę lokalną. Przekroczenie tej skali (na sąsiednie gminy, powiat, region, czy nawet cały kraj) świadczyć będzie o wykształceniu się w lokalnym układzie terytorialnym funkcji egzogenicznych, tj. takich rodzajów działalności realizowanych przez funkcjonujące na terenie gminy podmioty, których efekty przeznaczone są na „eksport” poza jej granice. Skala, struktura oraz zasięg przestrzenny funkcji egzogenicznych (np. przemysłu, usług, turystyki, handlu, przemysłu, szkolnictwa itp.) z jednej strony określą przyszłą rolę Gminy Marciszów w układzie terytorialnym oraz miejsce jej gospodarki w strukturze gospodarki narodowej, z drugiej zaś, zadecydują o skali dochodów tych podmiotów. Pośrednio zadecydują również o dochodach społeczności lokalnej oraz o dochodach własnych gminy.

2.4. Korzyści wynikające z posiadania strategii rozwoju

Sumując przedstawiony opis kategorii planowania strategicznego na szczeblu lokalnym stwierdzić można, że posiadanie Strategii rozwoju gminy przedstawia szereg korzyści dla samorządu lokalnego i reprezentującej go władzy. Korzyści te umożliwiają:

wyartykułowanie interesów społeczności lokalnej;

określenie zasad zachowań władz gminy;

zapewnienie mieszkańcom, a także podmiotom gospodarczym poczucia stabilizacji;

zmniejszenie niepewności działania firm – co, wydłużając horyzont decyzyjny, zwiększa skłonność do inwestowania;

eliminację lub złagodzenie konfliktów w rozwoju gminy;

zapewnienie takiej ewolucji gospodarczej, społecznej i środowiskowej płaszczyzny gminy, która będzie tożsama z ekorozwojem,

podniesienie pozycji konkurencyjnej gminy na rynku kapitałowym,

tworzenie korzystnego wizerunku gminy i jej władzy;

zwiększenie zaufania mieszkańców do władz lokalnych,

racjonalizacja wydatków budżetowych,

znaczące zwiększenie prawdopodobieństwa uzyskania środków pozabudżetowych na finansowanie przedsięwzięć służących rozwojowi gminy,

rozszerzenie zakresu współpracy samorządu gminy z:

samorządem powiatu,

samorządem wojewódzkim,

związkami i organizacjami publicznymi i prywatnymi

w zakresie realizacji zarówno zadań obligatoryjnych, jak i zadań fakultatywnych samorządu lokalnego.

2.5. Misja gminy a rola społeczności lokalnej w procesie planowania strategicznego

Misja odpowiada na pytanie: „Po co istniejesz ?”. Misją każdej polskiej gminy jest pełnienie roli służebnej w stosunku do społeczności lokalnej. Zakres tej roli jest sumą zadań ustawowych i fakultatywnych. Tworzenie Strategii Rozwoju Gminy Marciszów jest zatem metodą podnoszenia skuteczności i efektywności realizacji misji. To społeczność lokalna Gminy Marciszów jest beneficjentem ustaleń niniejszej Strategii.

Rola społeczności lokalnej w procesie budowy Strategii była zatem istotna. Ujawniła się ona poprzez:

Udział jej przedstawicieli w konsultacjach z zespołem eksperckim.

Uwzględnienie w diagnozie prospektywnej wszystkich tych zagadnień, które są dla społeczności bardzo istotne, takich jak: infrastruktura techniczna i społeczna, bezrobocie, rozwój gospodarczy i inne.

Informowanie opinii publicznej o przystąpieniu do procesu budowy Strategii, o jej głównych ustaleniach oraz o przystąpieniu do jej przyjęcia i wdrażania.

3. Rozszerzona analiza strategiczna gminy Marciszów

Jedną z najczęściej i najchętniej stosowanych zarówno dziś, jak i w przeszłości, procedur analitycznych, jest SWOT. Cechą charakterystyczną tej procedury jest niejednorodność wyrażająca się istnieniem wielu jej mutacji funkcjonujących w teorii i praktyce. Różnią się one przede wszystkim odmiennym podejściem operacjonalizacyjnym. Idea pozostaje jednak od lat niezmienna. Polega ona na szczegółowej identyfikacji, a następnie klasyfikacji wszystkich zjawisk i stanów kategorii ekonomicznych mających wpływ na rozwój danej organizacji. Stosuje się tu dwa kryteria. Pierwszym z nich jest rodzaj skutku rzeczywistego lub potencjalnego oddziaływania danego czynnika na organizację, natomiast drugim szeroko rozumiana lokalizacja czynnika względem organizacji. Dzięki zastosowaniu tego prostego rozwiązania dyskryminacyjnego uzyskuje się cztery grupy czynników, których pierwsze litery angielskich nazw składają się na nazwę metody, tzn.: mocne (Strengths) i słabe strony organizacji (Weaknesses) oraz szanse (Opportunities) i zagrożenia w jej otoczeniu (Threats). Wyniki systematyzacji dają możliwość spojrzenia na ewolucję organizacji z szerokiej perspektywy. Niejednokrotnie ujawniają szereg nieprawidłowości oraz kluczowe determinanty sukcesu. W efekcie pozwalają określić jej aktualną pozycję strategiczną i pożądane, najważniejsze kierunki działań.

Z procedury tej z powodzeniem korzystało i korzysta do dnia dzisiejszego wiele firm, instytucji i innych organizacji, począwszy od tych najmniejszych, a na międzynarodowych korporacjach i koncernach skończywszy. Literatura przedmiotu serwuje szeroką gamę technik i przykładów aplikacji, mających znaczenie zarówno edukacyjne, jak i praktyczne. Trudno zatem przecenić jej znaczenie.

Współcześnie w Polsce, algorytm analizy strategicznej SWOT był i jest bardzo często stosowany podczas tworzenia strategii rozwoju jednostek samorządu terytorialnego. Zdaniem autorów „mechaniczne” przenoszenie dorobku biznesowej analizy strategicznej na grunt samorządu terytorialnego nie jest jednak najlepszym rozwiązaniem. Zwykle skutkuje bowiem wieloma błędami. Studia literaturowe, doświadczenia badawczo-wdrożeniowe, a także lektura krajowych i zagranicznych wyników terytorialnych procedur SWOT pozwoliły autorom na sformułowanie niżej zaprezentowanych:

powodów dla których Strategia Rozwoju Gminy Marciszów nie może być poprzedzona zwyczajną analizą SWOT,

propozycji autorskiej, modelowej procedury rozszerzonej terytorialnej analizy SWOT dla gminy Marciszów.

3.1. Powody zastosowania analizy rozszerzonej

Statyczny, tzn. dotyczący danego punktu na osi czasu, obraz układu terytorialnego gminy Marciszów jest znacznie bardziej złożonym obiektem badawczym niż podmiot gospodarczy. Większą liczebnością płaszczyzn zmian i zależności charakteryzuje się również jego ewolucja, czyli kadr dynamiki. Analiza układu terytorialnego gminy Marciszów musi zatem objąć pełnię spektrum gospodarczego, społecznego i środowiskowego, tak aby nie został pominięty żaden z wymiarów bytowania człowieka, istotnych w kreowaniu przez niego rozwoju tego układu. Potrzebę tą zaspokoić może w satysfakcjonującym stopniu jedynie algorytm wzbogacony o nowe elementy w stosunku do klasycznej, biznesowej procedury SWOT.

Dotychczasowe klasyczne analizy strategiczne gminy Marciszów przeprowadzane zgodnie z ideą SWOT nie odpowiadają ww. wymogom. Przyczynami tego stanu rzeczy są: stosunkowo niewielka znajomość teoretycznego oprzyrządowania analiz strategicznych jednostek przestrzennych oraz niedostatek teorii gospodarki lokalnej, subregionalnej i regionalnej w zakresie kompleksowych procedur badawczych. Ponadto, często popełniane były błędy polegające na myleniu:

szans rozwoju z powszechnie znanymi metodami rozwiązywania standardowych problemów,

myleniu szans rozwoju z mocnymi stronami,

myleniu słabych stron z zagrożeniami.

niedostrzeganiu wieloaspektowości zjawisk, które mogą być np. jednocześnie szansą i zagrożeniem lub silną i słabą stroną.

Rozwój podmiotu gospodarczego jest rozwojem systemu, który pełni określone funkcje w stosunku do otoczenia i właściciela. Rozwój ten jest zatem rozwojem egzogenicznym. W państwie demokracji i gospodarki rynkowej firmy nie istnieją po to aby tworzyć wartości na swój użytek, lecz na użytek konsumentów i beneficjentów zysków. Fakt ten diametralnie odróżnia organizacje gospodarcze od układów terytorialnych, których rozwój ma również autonomiczny aspekt endogeniczny. Każda jednostka terytorialna (również gmina Marciszów) rozwija się także na własny użytek, tzn. na użytek jej mieszkańców. Niezbędne jest zatem uwzględnianie tej różnicy w procedurze analizy strategicznej. Jego odzwierciedleniem powinno stać się między innymi wyróżnienie wewnętrznych i zewnętrznych szans oraz zagrożeń rozwojowych.

Bardzo rzadko uwzględniana jest jedna z podstawowych własności układów terytorialnych, jaką jest nierównomierność rozkładu lub wręcz wyraźna koncentracja przestrzenna niektórych ich cech. Prowadzi to do błędnych uogólnień, wniosków i wynikających z nich celów oraz programów, które tak naprawdę mogą dotyczyć tylko części danej przestrzeni.

Nie przeprowadzano również dyskryminacji wyników procedury SWOT. Skutkiem tego wszystkie zidentyfikowane cechy oraz związki posiadały tą samą rangę. Te analizy strategiczne zamiast podnosić poziom wiedzy adresata wyników serwowały mu niemal szum informacyjny wprowadzając, obok znanych mu faktów, nowe, których doniosłość bywa dla niego zagadką. Trudno się zatem dziwić, że plany strategiczne oparte na sztucznie równouprawnionych wynikach diagnoz koncentrują się w równym stopniu nad faktycznie biegunowo różnymi, pod względem znaczenia dla rozwoju, własnościami układu terytorialnego.

W związku z powyższym istnieje potrzeba rozbudowy aparatu teoretycznego terytorialnej analizy strategicznej dla gminy Marciszów. Poniżej zaprezentowano rozwiązanie, które zostało zastosowane przy sporządzaniu niniejszej Strategii.

3.2. Procedura analizy strategicznej zastosowana dla gminy Marciszów

Na proponowaną, terytorialną procedurę SWOT składają się następujące kroki (rys. nr 1):

Identyfikacja wszystkich właściwości gminy Marciszów. Pojęcie rozwoju powinno być zawsze kojarzone z pożądanymi, pozytywnymi przeobrażeniami ilościowych, jakościowych i strukturalnych właściwości danego układu. Jeśli układem tym będzie wyodrębniona kompozycja społeczno-terytorialna posiadająca zbiór charakterystycznych dla siebie cech gospodarczych, przestrzennych i kulturowych, wyrażająca własne potrzeby oraz hierarchię wartości, wtedy będziemy mieli do czynienia z rozwojem w skali terytorialnej. Rozwój terytorialny jest jednak kategorią wieloznaczną, złożoną i dynamiczną w czasie oraz przestrzeni. Oznacza to, iż zbiór cech układu terytorialnego i procesów w nim zachodzących, składających się na dany etap jego rozwoju, nie jest zbiorem uniwersalnym. Przykładowo, proces pożądanej ewolucji obszaru aglomeracji o egzogenicznych funkcjach przemysłowych i obszaru parku krajobrazowego, to zjawiska o diametralnie różnej zawartości merytorycznej. Wstępem do analizy strategicznej musi zatem stać się identyfikacja jej spektrum, którego granice są pochodną właściwości danego terytorium. Spełnienie tego warunku zapewnia terytorialnej analizie SWOT własność nieprzypadkowej wielopłaszczyznowości.

Identyfikacja aktywnych i potencjalnych czynników zewnętrznych mogących mieć wpływ na ewolucję właściwości gminy Marciszów. Każdy układ terytorialny funkcjonuje w otoczeniu jako integralny element większych całości oraz jako bliższy lub dalszy sąsiad równorzędnych układów. Ze względu na wielorakość funkcji, które w tych związkach pełni, łączy go z wyżej wymienionymi bardzo duża liczba wysoce zróżnicowanych zależności. Oznacza to, iż rozwój gminy Marciszów kształtuje się również pod wpływem czynników zewnętrznych. Ich identyfikacja objęła zarówno czynniki aktywne w momencie przeprowadzania analizy, jak również te, których prawdopodobieństwo aktywizacji w przyjętym horyzoncie czasowym, zdaniem podmiotu badawczego, jest dostatecznie duże, aby brać je pod uwagę.

Identyfikacja ilościowych lub/i jakościowych wartości właściwości terytorium i czynników zewnętrznych. Istotą tego kroku jest pomiar wartości wspomnianych właściwości i czynników.

Dwuetapowa dyskryminacja właściwości gminy Marciszów i czynników zewnętrznych według kryterium istotności, w celu oceny ich istotności z punktu widzenia zmian strukturalnych badanego terytorium. Pierwszą czynnością realizowaną w ramach tego etapu stała się dyskryminacja wspomnianych właściwości i czynników na istotne, które stanowić będą składniki wyniku procedury SWOT oraz na nieistotne, które zostały odrzucone. Naturalnym pytanie jakie pojawia się w tym momencie brzmi: „jaką wartość właściwości/czynnika uznano za istotną, a jaką nie?”. Niestety, określenie obiektywnego, uniwersalnego poziomu istotności dla każdego badanego elementu nie jest niemożliwe. Próg związku zjawisk oddzielający zależności istotne od nieistotnych był zawsze wyznaczany przez podmiot badawczy, a wskazówki, którymi się przy tym kierował, należą do dorobku teorii rozwoju, gospodarki terytorialnej i zasobów doświadczeń.	Drugi etap dyskryminacji polegał na podziale istotnych właściwości i czynników na dwie grupy o zbliżonej, zdaniem podmiotu badawczego, sile ich wpływu na rozwój układu terytorialnego. Można je nazwać grupami właściwości/czynników wyjątkowo ważnych i o mniejszym znaczeniu. Nie zdecydowano się na zwiększanie liczebności grup ze względu na wysoce prawdopodobne zmniejszenie przejrzystości wyników, czyli efekt odwrotny od zamierzonego.

Identyfikacja rozkładu przestrzennego istotnych właściwości i czynników. Chodzi tu o weryfikację przestrzennego zasięgu ich oddziaływania.

Klasyfikacja właściwości i czynników według kryterium rodzaju ich wpływu na rozwój gminy Marciszów - budowa tablicy wyników terytorialnej procedury SWOT. Dzięki niej otrzymano osiem uporządkowanych grup:

mocne strony – najważniejsze, istniejące w momencie analizy, właściwości gminy Marciszów, które są:

aktywnymi źródłami jej rozwoju, lub

nieaktywnymi lecz możliwymi do zaktywizowania źródłami jej rozwoju.

słabe strony – najważniejsze, istniejące w momencie analizy, właściwości gminy Marciszów, które są hamulcami lub barierami jej rozwoju.

szanse wewnętrzne – wyróżniające gmię Marciszów, mające swoje źródło na jej terenie, możliwości wykreowania nowych mocnych stron, zdyskontowania istniejących mocnych stron, rozwiązania problemów wewnętrznych, wyeliminowania zagrożeń lub zabezpieczenia się przed nimi.

zagrożenia wewnętrzne:

najważniejsze, istniejące w momencie analizy właściwości gminy Marciszów, które są nieaktywnymi lecz możliwymi do zaktywizowania barierami lub hamulcami jej rozwoju,

sytuacje wysokiego prawdopodobieństwa utraty (istotnego ograniczenia) danego atutu wewnętrznego, pojawienia się problemu wewnętrznego, lub utraty (istotnego ograniczenia) stymulanty, wtedy gdy przyczyna zmiany znajduje się na terenie gminy Marciszów.

stymulanty – aktywne czynniki zewnętrzne przyczyniające się do rozwoju gminy Marciszów.

destymulanty – aktywne czynniki zewnętrzne będące barierami lub hamulcami rozwoju gminy Marciszów.

szanse zewnętrzne – najważniejsze, pozytywne czynniki zewnętrzne:

które istniały w momencie analizy i mogą, po spełnieniu pewnych warunków, stać się stymulantami,

których zaistnienie w przyjętym horyzoncie czasowym jest wysoce prawdopodobne, i które mogą, po spełnieniu pewnych warunków, stać się stymulantami.

zagrożenia zewnętrzne:

najważniejsze, negatywne czynniki zewnętrzne, których zaistnienie w przyjętym horyzoncie czasowym jest wysoce prawdopodobne, i które mogą stać się destymulantami,

sytuacje wysokiego prawdopodobieństwa utraty danej stymulanty, wtedy gdy przyczyna zmiany leży poza gminą Marciszów.

Rysunek 1. Schemat zastosowanej dla gminy Marciszów terytorialnej procedury SWOT

krok 1 Identyfikacja wszystkich właściwości danego terytorium krok 2 Identyfikacja aktywnych i potencjalnych czynników zewnętrznych mogących mieć wpływ na ewolucję właściwości danego terytorium krok 3 Identyfikacja jakościowych lub/i ilościowych wartości właściwości terytorium i czynników zewnętrznych krok 4 Dwuetapowa dyskryminacja właściwości terytorium i czynników zewnętrznych według kryterium istotności krok 5 Identyfikacja rozkładu przestrzennego istotnych właściwości i czynników krok 6 Klasyfikacja właściwości i czynników według kryterium rodzaju ich wpływu na rozwój danej jednostki terytorialnej (budowa tablicy wyników procedury SWOT)

Źródło: Opracowanie własne.

Rysunek 2. Klasyfikacja właściwości i czynników według kryterium rodzaju ich wpływu na rozwój gminy Marciszów.

		WNĘTRZE gminy Marciszów I JEJ WŁAŚCIWOŚCI	OTOCZENIE I JEGO CZYNNIKI WPŁYWU NA ROZWÓJ gminy Marciszów
ISTNIEJĄCE	korzystne Mocne Strony Stymulanty niekorzystne Słabe Strony Destymulanty
POTENCJALNE	korzystne Szanse Wewnętrzne Szanse Zewnętrzne niekorzystne Zagrożenia Wewnętrzne Zagrożenia Zewnętrzne

Źródło: Opracowanie własne.

3. Mocne strony i stymulanty rozwoju gminy Marciszów

Tabela 1. Mocne strony i stymulanty gminy Marciszów.

	WNĘTRZE GMINY MARCISZÓW I JEJ WŁAŚCIWOŚCI	OTOCZENIE I JEGO CZYNNIKI WPŁYWU NA ROZWÓJ GMINY MARCISZÓW
	Mocne Strony Gminy Marciszów:	Stymulanty Gminy Marciszów:
I S T N I E J Ą C E K O R Z Y S T N E	Stwierdzone: materialne, ożywione i nieożywione zasoby naturalne: duże zasoby surowców skalnych, duże zasoby surowca leśnego, zasoby wód powierzchniowych (potoki) o niskim stopniu zanieczyszczenia, bogate, wysokiej jakości zasoby podziemnych wód pitnych, duży areał użytków zielonych, niematerialne zasoby naturalne: krajobraz atrakcyjny z punktu widzenia turystyczno-rekreacyjnego, atrakcyjne z punktu widzenia turystyczno-rekreacyjnego ukształtowanie terenu, atrakcyjne z punktu widzenia turystyczno-rekreacyjnego zasoby leśne, „kolorowe jeziorka” – wypełnione wodą wyrobiska pokopalniane, położenie na terenie Rudawskiego Parku Krajobrazowego, dostosowane do potrzeb rynku pracy,: liczne zasoby siły roboczej – wyłącznie w tym zakresie, walory logistyczne o charakterze komunikacyjnym i rynkowym, infrastruktura kolejowa, węzłowa stacja Polskich Kolei Państwowych o randze regionalnej, niewielka odległość od Jeleniej Góry, Wałbrzycha i Kamiennej Góry – subregionalnych centrów rynkowych, bliskość szlaków drogowych o znaczeniu regionalnym, krajowym i międzynarodowym, bliskość granicy Polsko-Czeskiej, niewielka odległość od Jeleniej Góry, Wałbrzycha i Kamiennej Góry – aktywnych i potencjalnych ośrodków procesów rozwojowych, atrakcyjne turystycznie obiekty historyczne – Pałac w Ciechanowicach wraz z założeniem ogrodowym, Kościół w Marciszowie, wysoka jakość władz samorządowych: zdolność władz do formułowania i realizowania strategii rozwoju, wysoki stopień świadomości uzależnienia rozwoju gminy od działalności gospodarczej prowadzonej na jej terenie, dobre public relations władz samorządowych: brak konfliktów między społecznością a władzami gminy, brak konfliktów na tle politycznym we władzach samorządowych: brak konfliktów, które mogłyby zaprzepaścić szanse wynikające z przyjęcia i realizacji strategii rozwoju, wysoka dostępność i jakość infrastruktury technicznej: komunikacyjnej - wysoka dostępność infrastruktury telekomunikacyjnej, energetycznej – pewność zasilania, wodno-kanalizacyjnej (sieć) – tylko w Sędzisławiu, Marciszowie i częściowo w Ciechanowicach, odpadowo-utylizacyjnej – gminne wysypisko odpadów, rezerwy technologiczne komunalnej oczyszczalni ścieków, gazowej – techniczna możliwość gazyfikacji gminy, wysoka dostępność i jakość infrastruktury społecznej, w tym: edukacyjnej – nowy budynek szkoły podstawowej i gimnazjum w Marciszowie, stosunkowo wysoki poziom usług szkolnych i przedszkolnych, kulturalnej – stosunkowo bogate zasoby książkowe bibliotek publicznych, sportowo-rekreacyjnej – sala gimnastyczna w Marciszowie, boiska, dokładne, bieżące rozpoznanie potrzeb i aspiracji społeczności przez władze samorządowe wykonane w ramach prac nad Strategią Rozwoju Gminy Marciszów, zalety struktury lokalnej sfery gospodarczej: brak wyraźniej dominacji jednego sektora wytwórczości lub usług w strukturze funkcjonalnej gminy (zdywersyfikowana struktura funkcjonalna), wysoki stopień prywatyzacji lokalnej sfery biznesu, wysoka dostępność terenów pod rozwój funkcji gospodarczych, mieszkaniowych lub innych, duże zasoby terenów które mogą zostać przeznaczone pod działalność gospodarczą, duże zasoby terenów które mogą zostać przeznaczone na tereny rekreacyjne, duże zasoby terenów które mogą zostać przeznaczone pod budownictwo mieszkaniowe, kompleksowa wiedza władz nt. mocnych i słabych stron, szans i zagrożeń gminy Marciszów. Nie stwierdzone: istotne zasoby kapitałowe - BRAK, wysokie dochody budżetowe i pozabudżetowe - BRAK, prorozwojowa struktura wydatków inwestycyjnych - BRAK, szczególnie korzystne zjawiska demograficzne - BRAK wysoki poziom wykształcenia mieszkańców - BRAK, dobra pod względem przestrzennym sieć dróg lokalnych - BRAK, lokalizacja instytucji o znaczeniu egzogenicznym - BRAK, atrakcyjne turystycznie wartości kulturowe - BRAK, potencjał gospodarczy, inwestycje, wiedza, doświadczenia, innowacje i tradycje w danych sektorach przedsiębiorczości - BRAK, wysoka dostępność i jakość infrastruktury hydrotechnicznej (w tym melioracyjnej) – BRAK, wysoka dostępność i jakość infrastruktury technicznej służącej do ochrony przed klęskami żywiołowymi – BRAK (jest system organizacyjny), wysoka dostępność i jakość infrastruktury społecznej, w tym: naukowej - BRAK, służby zdrowia - BRAK, pomocy społecznej - BRAK, systemów bezpieczeństwa i porządku publicznego - BRAK, systemów administracji publicznej – BRAK, patriotyzm lokalny - BRAK, skuteczne i efektywne strategie funkcjonalne - BRAK, wysoka skłonność mieszkańców do przedsiębiorczości - BRAK, istnienie ośrodków innowacji technicznych, usługowych i organizacyjnych - BRAK, rozwinięty system promocji gminy - BRAK, istnienie symboli gminy Marciszów, czyli obiektów/cech, na których można „oprzeć” działania promocyjne - BRAK, korzystna struktura agrarna - BRAK, długi okres wegetacji roślin - BRAK, rozwinięty system współpracy międzysamorządowej, w tym transgranicznej - BRAK, rozwinięty system partnerstwa publiczno-prywatnego - BRAK, rozwinięty system organizacji pozarządowych działających na terenie gminy - BRAK, istnienie kompleksowych, wysokiej jakości planów zagospodarowania przestrzennego - BRAK, systemy wspierania rozwoju przedsiębiorczości - BRAK, wysokiej jakości, kompleksowe, projekty techniczno-organizacyjne – BRAK.	Stwierdzone: państwowe subwencjonowanie wyrównawcze gminy Marciszów – w niewielkim zakresie, wysoki zewnętrzny popyt na wytwarzane na terenie gminy wyroby i usługi oraz wydobywane zasoby: wysoki, rosnący popyt na produkty z ryb, wysoki popyt na wodę pitną pozyskiwaną ze złóż położonych na terenie gminy Marciszów, tranzyt komunikacyjny: położenie gminy na trasie ważnego krajowego i międzynarodowego szlaku komunikacji kołowej, położenie gminy na trasie ważnego krajowego i międzynarodowego szlaku komunikacji kolejowej, Nie stwierdzone: napływ kapitału inwestycyjnego - BRAK, państwowe, ponadstandardowe wsparcie w zakresie: ochrony zdrowia - BRAK, bezpieczeństwa publicznego – BRAK, pomocy społecznej – BRAK. zewnętrzna pomoc charytatywna - BRAK, gwarancje państwowe udzielane lokalnym podmiotom gospodarczym - BRAK, aktualna budowa krajowych systemów infrastrukturalnych na terenie jednostki terytorialnej - BRAK, pozytywne czynniki wynikające z decyzji restrukturyzacyjnych odnoszących się do zlokalizowanych na terenie jednostki terytorialnej najważniejszych podmiotów gospodarczych i instytucji - BRAK. napływ wysoko wykształconej ludności – BRAK, międzynarodowe systemy wspierania niwelowania dysproporcji rozwojowych gminy Marciszów- BRAK, państwowe systemy wsparcia rekonwersji zatrudnienia na terenie gminy Marciszów – BRAK. inne stałe, zewnętrzne systemy wyrównywania dysproporcji rozwojowych - BRAK: cła i inne bariery importowe chroniące lokalnych producentów - BRAK,

Źródło: Opracowanie własne.

4. Słabe strony i destymulanty gminy Marciszów

Tabela 2. Słabe strony i destymulanty gminy Marciszów.

	WNĘTRZE UKŁADU TERYTORIALNEGO I JEGO WŁAŚCIWOŚCI	OTOCZENIE I JEGO CZYNNIKI WPŁYWU NA ROZWÓJ UKŁADU TERYTORIALNEGO
	Słabe Strony Gminy Marciszów:	Destymulanty Gminy Marciszów:
I S T N I E J Ą C E N I E K O R Z Y S T N E	Stwierdzone: bezrobocie: wysoki poziom bezrobocia, zjawisko tzw. bezrobocia ukrytego, niekorzystna struktura zbiorowości osób bezrobotnych (duży poziom bezrobocia wśród osób wchodzących w wiek produkcyjny), spadek aktywności zawodowej osób bezrobotnych od dłuższego czasu – przyzwyczajenie do bezrobocia, generowanie przez zjawisko bezrobocia wtórnych skutków w postaci patologii społecznych, dysproporcje struktury podaży i popytu na lokalnym rynku pracy, niekorzystne zjawiska demograficzne: ujemne saldo migracji, wzrost średniej wielu mieszkańców gminy. zła sytuacja ekonomiczna zlokalizowanych na terenie gminy podmiotów gospodarczych, zły stan zasobów mieszkaniowych: wysoki stopień dekapitalizacji zasobów mieszkaniowych, w tym komunalnych, bardzo niski poziom budownictwa mieszkaniowego, niedostateczne pod względem ilościowym zasoby mieszkaniowe, zły stan majątku produkcyjnego: wysoki stopień dekapitalizacji środków pracy istotnej części podmiotów gospodarczych, niski poziom technologiczny lokalnych podmiotów gospodarczych, małe zasoby lokalnego kapitału inwestycyjnego, na terenie gminy nie są zlokalizowanie źródła kapitału inwestycyjnego mogące stać się ważnymi stymulatorami jej rozwoju, zły stan środowiska: zanieczyszczenie rzeki Bóbr, liczne lokalne źródła zanieczyszczenia powietrza – lokalne paleniska, słabości budżetu gminy: niskie dochody budżetowe i pozabudżetowe samorządu, niski udział dochodów własnych budżetu samorządu, niski udział wydatków budżetowych przeznaczanych na inwestycje: niski udział wydatków budżetowych przeznaczanych na inwestycje trwale zmniejszające wydatki lub trwale zwiększające wpływy budżetowe gminy, niski udział wydatków budżetowych przeznaczanych na inwestycje czasowo zmniejszających wydatki lub czasowo zwiększających wpływy budżetowe gminy, zły stan materialny gospodarstw domowych: pauperyzacja istotnej części społeczności gminy, wady infrastruktury technicznej, w tym: komunikacyjnej – niska jakość dróg powiatowej i wojewódzkiej, niska jakość niektórych dróg gminnych, brak lub niska jakość infrastruktury okołodrogowej (chodniki, oświetlenie, oznakowanie informacyjne) energetycznej – wysoka liczebność źródeł zanieczyszczeń atmosferycznych w postaci nieekologicznych źródeł ciepła, wodno-kanalizacyjnej – niska dostępność sieci wodociągowej i kanalizacyjnej (poza Sędzisławiem, Marciszowem i częściowo Ciechanowicami, hydrotechnicznej – brak urządzeń hydrotechnicznych zabezpieczających rzeki Bóbr i Mennica, niska dostępność i jakość infrastruktury społecznej, w tym: edukacyjnej – zły stan techniczny niektórych obiektów szkolnych, służby zdrowia – zły stan techniczny ośrodka zdrowia, niezadowalający zakres świadczonych, ponadpodstawowych usług medycznych, obiekty nie przystosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych, pomocy społecznej – niewielkie możliwości działania lokalnego systemu pomocy społecznej w stosunku do potrzeb, kulturalnej – niedostatek usług bibliotekarskich w sześciu sołectwach, niedostateczna oferta dla dzieci i młodzieży w zakresie spędzania wolnego czasu, mała liczba placówek kulturalnych, niska skłonność mieszkańców do przedsiębiorczości: znacznie wyższa od średniej regionalnej liczba mieszkańców przypadających na jeden podmiot gospodarczy powszechna obawa przed ryzykiem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej, brak tzw. lokalnego klimatu dla rozwoju przedsiębiorczości prywatnej, niski potencjał ekonomiczny i tempo rozwoju lokalnych podmiotów gospodarczych, uboga lokalna infrastruktury otoczenia biznesu, brak gminnego programu lokalnej polityki gospodarczej: brak kompleksowego, samorządowego programu przeciwdziałania zjawisku bezrobocia i wspierania lokalnych podmiotów gospodarczych, brak samorządowego programu pozyskiwania inwestycji zewnętrznych, niska skłonność mieszkańców do inicjatyw społecznych: brak zainteresowania mieszkańców własnym udziałem w kreowaniu społecznego i środowiskowego rozwoju gminy, niekorzystna struktura agrarna: rozdrobnienie gospodarstw rolnych, dominacja gleb o niskich klasach bonitacyjnych, nieprawidłowości w zakresie administracyjnej obsługi mieszkańców: rozbieżności między stosowanymi procedurami a standardami jakości administracji według norm ISO serii 9000, skutki niedoborów w zakresie technicznego wyposażenia Urzędu Gminy, budynek Urzędu Gminy nie spełniający podstawowych wymagań obiektu użyteczności publicznej, nienajlepszy system organizacyjno-prawny świadczenia komunalnych usług publicznych, niski poziom estetyki gminy: niski poziom estetyki budynków prywatnych, niski poziom estetyki niektórych nieruchomości komunalnych, nisko poziom estetyki miejsc publicznych, zły stan sanitarny: niedostateczny stan sanitarny niektórych miejsc publicznych, niekompletność, niska skuteczność lub efektywność procesu świadczenia usług komunalnych: braki wynikające z niedostatków infrastruktury technicznej, niekompletne lub stanowiące barierę rozwoju plany zagospodarowania przestrzennego: niektóre części obecnego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego stanowią barierę inwestycyjną, niedoskonałości systemu komunikacji społecznej w układzie władze samorządowe – mieszkańcy gminy: w chwili obecnej brak jest stałego, efektywnego i skutecznego systemu komunikacji między władzami lokalnymi a społecznością gminy, niedostatki współpracy ze sferą lokalnego biznesu: w chwili obecnej brak jest stałego, efektywnego i skutecznego systemu komunikacji między władzami lokalnymi a lokalnymi przedsiębiorcami, wysoki stopień niedoinformowania wielu grup lokalnej społeczności nt. integracji z Unią Europejską: mieszkańcy gminy nie posiadają wiedzy na temat pozytywnych i negatywnych dla nich konsekwencji integracji Polski z Unią Europejską. Nie Stwierdzone: nieuregulowane stosunki własnościowe obiektów mających lub mogących mieć istotne znaczenie dla rozwoju gminy - BRAK, szczególnie powszechne zjawiska lokalnej przestępczości i patologii społecznych - BRAK, wysoki stopień degradacji ekosystemów - BRAK, niedostatki w zakresie zasobów wody - BRAK, wady infrastruktury technicznej, w tym: elektroenergetycznej – BRAK, odpadowo-utylizacyjnej - BRAK, gazowej – BRAK (infrastruktura gazowa nie występuje), niska dostępność i jakość infrastruktury społecznej, w tym: sportowo-rekreacyjnej – BRAK, bardzo intensywne konflikty o charakterze politycznym - BRAK, peryferyjne położenie w stosunku do ważnych szlaków komunikacyjnych i ośrodków koncentracji procesów rozwojowych - BRAK, znacząco podnosząca koszty rozwoju i funkcjonowania struktura przestrzennego zagospodarowania gminy - BRAK, niska dostępność gruntów które mogą być przeznaczone na rozwój funkcji gospodarczych, mieszkaniowych lub innych - BRAK, skutki szkód górniczych – BRAK, brak kompleksowej wiedzy władz samorządowych nt. mocnych i słabych stron, szans i zagrożeń gminy - BRAK, brak zaufania społeczności do władz samorządowych – BRAK.	Stwierdzone: tranzyt komunikacyjny (w swym negatywnym zakresie) – obniżenie poziomu bezpieczeństwa na drogach, zanieczyszczenia wód, gleb i powietrza pochodzące spoza obszaru gminy pochodzące z rzek Bóbr i Lesk, wysoka grawitacja społeczno-gospodarcza Jeleniej Góry, Wałbrzycha i Kamiennej Góry skutkująca: ujemnym bilansem migracji, odpływem kapitału z terenu gminy, lokalizowaniem inwestycji zewnętrznych nie na terenie gminy Marciszów, negatywny wpływ czynników zewnętrznych (nawozy, ścieki) na zasoby wód podziemnych, wysoki poziom państwowych obciążeń fiskalnych, okresowy napływ wód powierzchniowych w ilości powodującej lokalne powodzie, utrudniony dostęp do kredytów bankowych – bariery formalne, prawne i finansowe. Nie Stwierdzone: napływ ludności zewnętrznej – BRAK, napływ przestępczości – BRAK, funkcjonowanie dyskryminujących układ terytorialny uregulowań prawnych – BRAK, realizacja celów państwowych lub regionalnych kosztem jednostki terytorialnej np. poprzez jej umonofunkcyjnienie gospodarcze lub obciążenie urządzeniami infrastrukturalnymi – BRAK, poważne działania konkurencyjne wymierzone przeciwko najważniejszym podmiotom gospodarczym działającym na terenie jednostki terytorialnej – BRAK, negatywne czynniki wynikające z decyzji restrukturyzacyjnych odnoszących się do zlokalizowanych na terenie jednostki terytorialnej najważniejszych podmiotów gospodarczych i instytucji - BRAK, uchylanie się od decyzji przez władze wyższego szczebla lub przez inne podmioty w sprawach ważnych dla rozwoju jednostki terytorialnej (np. w sprawie zidentyfikowania/uregulowania prawa własności terenów lub obiektów ważnych dla rozwoju jednostki terytorialnej) - BRAK.

Źródło: Opracowanie własne.

5. Szanse wewnętrzne i zewnętrzne gminy Marciszów

Tabela 3. Szanse wewnętrzne i zewnętrzne gminy Marciszów.

	WNĘTRZE UKŁADU TERYTORIALNEGO I JEGO WŁAŚCIWOŚCI	OTOCZENIE I JEGO CZYNNIKI WPŁYWU NA ROZWÓJ UKŁADU TERYTORIALNEGO
	Szanse Wewnętrzne Gminy Marciszów:	Szanse Zewnętrzne Gminy Marciszów:
P O T E N C J A L N E K O R Z Y S T N E	Stwierdzone: wzrost świadomości społeczności lokalnej w zakresie zasad funkcjonowania gospodarki rynkowej, fakt poszukiwania lokalizacji nowej inwestycji, o rozmiarach istotnych z punktu widzenia gminy Marciszów przez podmiot gospodarczy funkcjonujący na jej terenie – Zakład Przetwórstwa Rybnego „KARI”. możliwość włączenia wewnętrznych systemów infrastruktury technicznej w dostępne przestrzennie ponadlokalne systemy tranzytowe i punktowe, możliwość dalszej integracji lokalnego układu drogowego z ważnym przebiegającym przez gminę szlakiem komunikacji drogowej, możliwość wykorzystania istniejących torowisk, wzrost świadomości społecznej w zakresie ekologicznych aspektów paradygmatu rozwoju zrównoważonego, szczególnie ważne, z punktu widzenia rozwoju jednostki terytorialnej, lokalne koncepcje restrukturyzacji działalności samorządowej, możliwość przyjęcia i wdrożenia nowej strategii rozwoju lokalnego, możliwość opracowania i wdrożenia programów: lokalnej polityki gospodarczej, restrukturyzacji systemu świadczenia usług komunalnych, restrukturyzacji gospodarki komunalnymi zasobami mieszkaniowymi, komunikacji społecznej: „Władze gminy – społeczność gminy”, kompleksowej gospodarki odpadami komunalnymi możliwość inicjacji i wsparcia przez samorząd lokalny gminy Marciszów procesu tworzenia grup producenckich. Nie Stwierdzone: oferty współpracy w zakresie realizacji wspólnych funkcji wewnętrznych i zewnętrznych składane przez lokalne podmioty gospodarcze władzom samorządowym, jeśli ich wykorzystanie może przyczynić się w znaczącym stopniu do intensyfikacji rozwoju gminy - BRAK, oferty współpracy w zakresie działalności publicznej składane przez organizacje społeczne władzom samorządowym, jeśli ich wykorzystanie może przyczynić się w znaczącym stopniu do intensyfikacji rozwoju gminy – BRAK, szczególnie ważne z punktu widzenia rozwoju gminy Marciszów koncepcje jej rozwoju społecznego, gospodarczego i środowiskowego, których autorami są osoby lub podmioty działające na jej terenie – BRAK.	Stwierdzone: możliwość wykorzystania systemowych rozwiązań ustawowych mających na celu wsparcie obszarów problemowych, oferta krajowych i transgranicznych tzw. „instytucji i programów pomocowych” dotycząca wsparcia materialnego i pozamaterialnego samorządów, podmiotów gospodarczych, organizacji pozarządowych i innych instytucji oraz osób fizycznych, oferta różnorodnych funduszy i instytucji wspierających samorządy w sposób materialny i pozamaterialny, oferta instytucji wspierających rozwój podmiotów turystycznych, możliwość wykorzystania faktu istnienia poważnych słabych stron gminy Marciszów w procesie ubiegania się o wsparcie zewnętrzne, wzrost popytu na rynkach zewnętrznych na dobra (usługi), które są, lub mogą być produkowane (wydobywane, świadczone) w oparciu o lokalne zasoby i potencjał wytwórczy gminy Marciszów, wzrost popytu na produkty rolno – spożywcze, wzrost popytu na produkty ziołowe, rosnący popyt na „zdrową żywność, wzrost popytu ościennych gmin na wodę pitną, rosnący zagraniczny i krajowy popyt na turystykę górską, rosnący zagraniczny i krajowy popyt na usługi ekoturystyczne, rosnący zagraniczny i krajowy popyt na usługi agroturystyczne, rosnący popyt na nowoczesne, niekonwencjonalne usługi turystyczne i paraturystyczne, rosnący popyt na działki rekreacyjne, rosnący regionalny i subregionalny popyt na usługi rekreacji weekendowej, stały wzrost popularności rekreacji rowerowej, konnej i pieszej, wysoka i rosnąca podaż dóbr i usług niezbędnych do intensyfikacji rozwoju gminy Marciszów wytwarzanych poza jej terenem, możliwość aktywnego uczestnictwa samorządu gminy Marciszów, podmiotów gospodarczych, organizacji społecznych i różnorodnych instytucji w sformalizowanych grupach interesów, skłonność samorządów zagranicznych do współpracy z samorządami polskimi, możliwość wykorzystania doświadczeń w zakresie kreowania rozwoju zrównoważonego nabytych przez inne krajowe i zagraniczne samorządy, możliwość rozwoju fakultatywnej współpracy samorządu gminy Marciszów z innymi samorządami analogicznego lub innego szczebla (w tym w zakresie koordynacji strategii rozwoju), a także z innymi instytucjami publicznymi, możliwość rozszerzenia współpracy z samorządami sąsiednimi, możliwość rozszerzenia współpracy z samorządem powiatowym, możliwość wykorzystania najnowszych osiągnięć nauk z zakresu organizacji i zarządzania w administracji publicznej, gospodarki komunalnej, interwencjonizmu samorządowego, marketingu przestrzeni itp., fakt poszukiwania przez inwestorów zagranicznych oraz zewnętrznych krajowych, atrakcyjnych miejsc pod nowe inwestycje, prawna możliwość samorządowego wspierania rozwoju przedsiębiorczości, ulegająca upowszechnieniu idea partnerstwa publiczno-prywatnego oraz skłonność podmiotów gospodarczych do podejmowania współpracy z jednostkami publicznymi, nowe technologie i urządzenia techniczne mogące rozszerzyć zakres lub podnieść skuteczność i efektywność działalności samorządu gminy Marciszów, podmiotów gospodarczych oraz innych organizacji i instytucji, integracja Polski z Unią Europejską, możliwość doprowadzania do realizacji na terenie gminy, stymulujących jej rozwój, egzogenicznych inwestycji infrastrukturalnych - planowana budowa drogi S-3 prawna możliwość angażowania się samorządu w działania ważne dla rozwoju gminy, nie zastrzeżone prawem na rzecz innych podmiotów, sąsiedztwo gminy miastami o znaczącym potencjale społeczno gospodarczym (Jelenia Góra, Wałbrzych, Kamienna Góra) i wynikające z niego zjawiska przestrzennej dekoncentracji demograficznej, gospodarczej, infrastrukturalnej i usług publicznych. możliwość skutecznego ubiegania się samorządu o organizację lub współorganizację ponadlokalnych, regionalnych, krajowych, a nawet międzynarodowych imprez sportowych, kulturalnych lub gospodarczych, możliwość wykorzystania nowoczesnych i niepowtarzalnych technik promocyjnych, włączenie oferty turystycznej gminy do ponadlokalnych systemów promocji turystyki, ustawowe podstawy tworzenia grup producentów rolnych, włączenie Rudawskiego Parku Krajobrazowego do Rezerwatu Biosfery i związane z tym możliwości uzyskania środków finansowych, liberalizacja Kodeksu Pracy, liberalizacja handlu międzynarodowego, rozwój nowych technologii energetycznych wykorzystujących odnawialne źródła energii, poszukiwanie przez organizatorów imprez sportowych stosownych miejsc do ich przeprowadzenia (zawody rowerowe, biegi na orientacje itp.).

Źródło: Opracowanie własne.

6. Zagrożenia wewnętrzne i zewnętrzne gminy Marciszów

Tabela 4. Zagrożenia wewnętrzne i zewnętrzne gminy Marciszów.

	WNĘTRZE UKŁADU TERYTORIALNEGO I JEGO WŁAŚCIWOŚCI	OTOCZENIE I JEGO CZYNNIKI WPŁYWU NA ROZWÓJ UKŁADU TERYTORIALNEGO
	Zagrożenia Wewnętrzne Gminy Marciszów:	Zagrożenia Zewnętrzne Gminy Marciszów
P O T E N C J A L N E N I E K O R Z Y S T N E	Stwierdzone: zagrożenie pożarowe ze względu na znaczące obszary leśne, zagrożenie lokalnymi powodziami i innymi klęskami żywiołowymi powodowane przez rzeki Bóbr i Mennica, zagrożenie wzrostu zanieczyszczenia środowiska lokalnego wywołane brakami w zakresie infrastruktury technicznej – kanalizacyjnej i ciepłowniczej, zagrożenia komunikacyjne wywołane złym stanem dróg lokalnych, powiatowych i wojewódzkiej oraz złym stanem infrastruktury okołodrogowej, zagrożenie wzrostem zjawisk patologii społecznych, wysokie prawdopodobieństwo utrwalania się w świadomości bezrobotnych zjawiska bezrobocia jako „sposobu na życie”, brak kompleksowych koncepcji rozwoju jednostki terytorialnej takich jak:, aktualna strategia rozwoju gminy, program lokalnej polityki gospodarczej, niedostosowanie struktury lokalnych usług turystycznych do popytu na ponadlokalnym rynku tych usług, brak infrastruktury okołoturystycznej (parkingi, obiekty gastronomiczne itp.), Nie Stwierdzone: zagrożenie lokalną katastrofą ekologiczną - BRAK, zagrożenie szkodami górniczymi - BRAK, zagrożenie katastrofami technicznymi - BRAK, zagrożenie epidemiologiczne - BRAK, zagrożenie epizootyczne - BRAK, plany inwestycyjne wewnętrznych podmiotów gospodarczych, których realizacja będzie skutkować znaczącą degradacją środowiska naturalnego - BRAK, plany innych podmiotów wewnętrznych, których realizacja będzie skutkować znaczącą degradacją środowiska naturalnego - BRAK, plany wewnętrznych podmiotów i osób, których realizacja może skutkować zahamowaniem rozwoju społeczno-gospodarczego gminy lub wręcz recesją - BRAK, plany dużych wewnętrznych podmiotów gospodarczych dotyczące zmiany miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na nowe, znajdujące się poza gminą Marciszów - BRAK, plany pogłębiania monostruktury gospodarki – BRAK.	Stwierdzone: możliwe niekorzystne zmiany uregulowań prawnych w zakresie systemu finansowania jednostek samorządu terytorialnego, promocja społecznych postaw roszczeniowych, rosnące ceny proekologicznych źródeł energii, możliwość spadku wartości środków centralnych przeznaczanych na realizację zadań państwowych na terenie gminy Marciszów, rozwój podmiotów gospodarczych będących konkurentami najważniejszych przedsiębiorstw zlokalizowanych na terenie gminy, integracja z Unią Europejską, postępująca wraz z rozwojem cywilizacyjnym degradacja wielu ponadlokalnych ekosystemów, kończący się okres czerpania korzyści z systemowych rozwiązań ustawowych mających na celu wsparcie obszarów problemowych, klęski żywiołowe, zagrożenia wynikające z braku spójnej, długofalowej i skutecznej polityki regionalnej i sektorowej państwa, rozwój tradycyjnych i nowych form przestępczości oraz patologii społecznych, czynniki zewnętrzne, które mogą spowodować zanik kultury lokalnej i utratę przez mieszkańców tożsamości terytorialnej, prawdopodobny spadek realnej wartości środków przeznaczanych na realizację zadań państwowych na terenie gminy, wzrost atrakcyjności inwestycyjnej konkurencyjnych gmin, wzrost bytowych walorów użytkowych sąsiednich gmin, tranzyt przez teren gminy materiałów niebezpiecznych. Nie Stwierdzone: spadek popytu na rynkach zewnętrznych na dobra (usługi), które są produkowane (wydobywane, świadczone) w oparciu o lokalne zasoby i potencjał wytwórczy - BRAK, zagrożenie epizootyczne - BRAK, państwowe lub regionalne programy restrukturyzacyjne dotyczące podmiotów gospodarczych lub instytucji działających na terenie jednostki terytorialnej - BRAK. wzrost kosztu kapitału wywołany czynnikami makroekonomicznymi - BRAK, prawdopodobna utrata możliwości uzyskania zewnętrznego wsparcia materialnego lub pozamaterialnego, albo oddalenie w czasie takiej możliwości - BRAK,

Źródło: Opracowanie własne.

7. Horyzont czasowy strategii

Strategie rozwoju jednostek samorządu terytorialnego w tym gmin sporządzane są najczęściej dla perspektywy 15 lat. Dotyczy to zarówno polskich samorządów, jak i samorządów Unii Europejskiej, Ameryki Północnej oraz niektórych samorządów krajów postsocjalistycznych. Rzadziej stosuje się horyzont 20 letni. Bardzo rzadko spotkać można strategie o innym horyzoncie czasowym. Przyjęcie dla Strategii Rozwoju Gminy Marciszów 15-letniego horyzontu czasowego implikowało konieczność jednoczesnego spełnienia następujących warunków podczas jej sporządzania:

Docelowy stan gminy, który chcemy osiągnąć to stan za 15 lat, począwszy od dnia przyjęcia Strategii.

Zadania strategiczne zawarte w Strategii powinny zostać zakończone najpóźniej po upływie od 8 lat od dnia przyjęcia Strategii.

UWAGA – okres ten jest krótszy od wyznaczonego przez moment docelowego stanu gminy ponieważ:

Zadania strategiczne, których realizacja została zakończona w 8 roku często dają efekty po kilku latach. Przyjmuje się, że najpóźniej w 15 roku.

Zakłada się, że realizacja zadań strategicznych przebiegać będzie w dwóch następnych kadencjach władz samorządowych. Stąd też maksymalnie 8 letni okres realizacji zadań począwszy od trzeciego kwartału 2003 roku.

9. Podmioty strategii

Kategorię Gminy Marciszów można postrzegać na 2 sposoby. Jest to:

jednostka samorządu terytorialnego powołana w celu realizacji ustawowo określonych zadań. W tym kontekście gmina jest organizacją samorządową wykonującą przypisanej jej zadania, zgodnie z wolą ustawodawcy,

wielopłaszczyznowy układ społeczny, gospodarczy i środowiskowy mieszczący się w granicach gminy jako jednostki samorządowej. Tutaj Gmina Marciszów jest kategorią znacznie szerszą niż struktury samorządowe. Jej ewolucja w wielu momentach nie jest związana z zadaniami ustawowymi przypisanymi do samorządu gminy.

W pracach nad niniejszą Strategią niezbędne było zatem udzielenie odpowiedzi na podstawowe pytanie: „Jaką strategię należy stworzyć? Strategię rozwoju gminy jako jednostki samorządowej czy Strategię rozwoju gminy jako całego układu społeczno-gospodarczego i środowiskowego?”

9.1. Argumenty za pierwszym wariantem – strategia jednostki samorządowej zwana „strategią władz”:

W uchwale o przyjęciu Strategii Rada zobowiązuje organ wykonawczy (Wójta) do wykonania ustaleń Strategii. Jeśli Strategia będzie zawierać wiele zadań, które nie mieszczą się w kompetencjach działania władzy lokalnej, wtedy otrzymamy strategię, której twórca (władze samorządowe) nie ma istotnego wpływu za jej realizację. Jak zatem miałoby wyglądać rozliczenie z wykonania Strategii?. Jaki jest sens sporządzania Strategii skoro nie ma się wpływu na jej realizację?

Faktyczna samorządność jest pochodną samodzielności w pozyskiwaniu, a przede wszystkim w wydatkowaniu środków oraz pochodną ilości tych środków. Tymczasem środki, którymi dysponuje samorząd Gminy Marciszów są mocno ograniczone. Jeśli Strategia zawierać będzie wiele zadań fakultatywnych czyli pozaustawowych, to z całą pewnością nie zostanie zrealizowana ponieważ nie będzie można znaleźć środków na realizację tych zadań.

9.2. Argumenty za drugim wariantem – wielowymiarowa strategia rozwoju całego układu społeczno-gospodarczego i środowiskowego mieszczącego się w granicach gminy

Obecnie, w dobie gwałtownie rozwijających się teorii rozwoju terytorialnego, od samorządu oczekuje się, że będzie on siłą motoryczną rozwoju lokalnego przy możliwie najszerszej reprezentacji interesów lokalnej społeczności. Interesem tym nie jest już tylko zaspokajanie potrzeb bieżących – czyli wykonywanie tylko poleceń ustawy. Formułę tą, a ściślej jej ograniczoność, należy uznać za historyczną. Dziś interes społeczności lokalnej leży w wykreowaniu i utrzymaniu rozwoju całego kompleksu walorów użytkowych i sił wytwórczych układu lokalnego.

Wielu mieszkańców gminy oczekuje, że Strategia będzie:

odpowiadać na wszystkie wyzwania stojące przed gminą,

określać formy ochrony gminy przed wszystkimi istotnymi zagrożeniami,

przewidywać sposoby uwolnienia jej od najważniejszych problemów,

określać metody zdyskontowania najważniejszych szans rozwojowych.

Wiele podmiotów zlokalizowanych na terenie gminy Marciszów niemal nalega na władze lokalne, aby zajęły się tym czego ustawodawca nie przypisał samorządowi gminy, a co ma niebagatelny wpływ na szeroko rozumiany rozwój całego jej terytorium.

9.3. Rozwiązania przyjęte dla Gminy Marciszów

Autorzy niniejszego dokumentu uznali, że najlepszym wyjściem z tej sytuacji jest zaakceptowanie faktu, iż Strategia Rozwoju Gminy Marciszów będzie odnosić się częściowo do realizacji zadań ustawowych, a częściowo do zadań fakultatywnych związanych z rozwojem gminy jako układu społeczno-gospodarczego.

Kluczową rolę w tym zakresie odgrywają zadania strategiczne. Są one składnikiem przesadzającym o faktycznej treści Strategii. W związku z tym, lista zadań strategicznych Gminy Marciszów zawiera:

ZADANIA KORESPONDUJĄCE Z ZADANIAMI USTAWOWYMI – są to te zadania, których realizacja jest wypełnieniem dyspozycji ustawowych.	UWAGA – nie oznacza to jednak, że Strategia Rozwoju Gminy Marciszów musi zawierać zadania korespondujące z wszystkimi zadaniami ustawowymi. Normalną sytuacją jest brak jakiegokolwiek zadania strategicznego odnoszącego się do danego zadania ustawowego. Oznacza to, że realizacja tego zadania ustawowego będzie normalnie prowadzona, ale w sytuacji Gminy Marciszów fakt ten nie ma strategicznego znaczenia.

ZADANIA FAKULTATYWNE, KTÓRYCH JEDYNYM REALIZATOREM BĘDZIE SAMORZĄD GMINY – są to zadania nieprzewidziane ustawą lecz zdaniem władz samorządowych są one bardzo ważne dla prawidłowego rozwoju Gminy Marciszów jako wielowymiarowego układu społeczno-gospodarczego. W związku z tym władze lokalne biorą na siebie ciężar ich realizacji i odpowiedzialność za ich realizację. Liczba i zakres tych zadań są pochodną:

świadomości władz lokalnych w zakresie własnej roli we wspieraniu rozwoju gminy,

zdolności władz lokalnych do pozyskiwania środków pozabudżetowych.

ZADANIA, KTÓRYCH WSPÓŁREALIZATOREM CHCE BYĆ SAMORZĄD GMINY – są to zadania, które zdaniem władz lokalnych powinny być zrealizowane, gdyż są ważne dla rozwoju gminy. Nie mniej jednak, samorząd Gminy Marciszów powinien być tylko jednym ze współrealizatorów tego zadania. Rola władz lokalnych może być tu różna. Mogą one być w zależności od podjętych decyzji:

inicjatorem realizacji zadania,

koordynatorem realizacji,

pośrednikiem w negocjacjach związanych z zadaniem,

jednym ze źródeł finansowania zadania,

źródłem wsparcia merytorycznego, kadrowego, informacyjnego,

współwykonawcą zadania,

pomocnikiem w procesie pozyskiwania środków pozabudżetowych.

UWAGA – Wprowadzając takie zadania do Strategii autorzy zawsze mieli na uwadze konieczność spełnienia warunków takich jak:

istnienie innych podmiotów – współrealizatorów wyrażających chęć współpracy – na szczególną uwagę zasługuje tu fakt możliwości współpracy z samorządem powiatowym,

w wypadku inicjacji realizacji – istnienie potencjalnych współrealizatorów, których można „namówić”.

Istnieją również takie przedsięwzięcia, których realizacja sprzyjać będzie rozwojowi Gminy Marciszów, jednak rola samorządu lokalnego w tym procesie byłaby wysoce ograniczona. Są to np. zadania, które leżą w wyłącznych kompetencjach władz powiatowych, organizacji społecznych, właściwych instytucji rządowych i pozarządowych. Jeśli zostaną podjęte, ich realizacja będzie traktowana przez samorząd Gminy Marciszów jako proces wysoce pozytywny, którego wsparcie merytoryczne lub organizacyjne będzie, w wypadku otrzymania odpowiedniego sygnału od podmiotu wykonawczego, wnikliwie rozważane.

10. Cele strategiczne

Analiza propozycji przedstawionych podczas konsultacji oraz informacji z raportów o stanie Gminy Marciszów pozwala na sformułowanie trzech celów strategicznych odpowiadających gospodarczej i społecznej płaszczyźnie rozwoju terytorialnego:

Pierwszym z celów – wyznaczającym „pole rozwoju gospodarczego gminy” [P1] – jest maksymalna aktywizacja przedsiębiorczości lokalnej przy jednoczesnym zwiększaniu różnorodności jej struktury funkcjonalnej i przestrzennej. Chodzi tu zatem o równoległe: bezwzględny wzrost potencjału gospodarczego Gminy Marciszów, czyli zapewnienie w danych warunkach lokalnych (gminnych) oraz zewnętrznych (subregionalnych, regionalnych, krajowych i międzynarodowych) wzrostu aktywności gospodarczej podmiotów gospodarki lokalnej, rozwój potencjału gospodarczego Gminy Marciszów, czyli dążenie do jego – zgodnej z trendami rynkowymi – dywersyfikacji funkcjonalnej i przestrzennej.
Drugim celem – sytuującym się w „polu walorów użytkowych gminy” [P2] – jest zapewnienie wysokiej jakości życia mieszkańców Gminy Marciszów. Cel ten należy traktować jako dążenie do: stabilnego, długookresowego, charakteryzującego się dobrym standardem, kompleksu obligatoryjnych i fakultatywnych samorządowych usług publicznych, spełnienia szeregu pozostałych warunków autonomicznego wzrostu zamożności i osobistej samorealizacji mieszkańców gminy.
Trzecim celem – określającym „pole granic ekorozwoju” [P3] – jest przyjęcie takich zasad osiągania dwóch pierwszych celów strategicznych Gminy Marciszów, które zagwarantują, iż najcenniejsze ekosystemy gminy nie będą w istotny, tj. nieodwracalny sposób naruszane. Osiąganie tego celu oznacza wyznaczenie i respektowanie granic środowiskowych, których nie można przekraczać dążąc do maksymalizacji tempa rozwoju gospodarczego i społecznego. Jego osiągnięcie oznaczać będzie zrównoważoność, a zatem długotrwałość i stabilność programowanej niniejszą strategią ewolucji Gminy Marciszów.

Pierwszy z wymienionych celów odnosi się do funkcji produkcyjnych i usługowych gminy, określa skalę i strukturę tzw. „korzyści zewnętrznych” oferowanych przez gminę dla inwestorów lokujących swoją działalność gospodarczą na jej terenie. Skalę i strukturę tych korzyści określa między innymi poziom rozwoju infrastruktury oraz dostępność zasobów naturalnych (np. wody) i źródeł energii. Niebagatelne znaczenie ma również struktura i skala rynków pracy, zaopatrzenia i zbytu, a także aktywności społeczności oraz władzy lokalnej określających i realizujących strategię rozwoju lokalnego.

Drugi z przedstawionych celów strategicznych rozwoju lokalnego wytycza postulowane warunki określające „jakość życia” w gminie. „Jakość życia” jest wypadkową oferowanych dla społeczności lokalnej „warunków bytowych” i „walorów użytkowych” gminy. Warunki bytowe obejmują całokształt związków człowieka z otoczeniem, dotyczą m.in. stosunków społecznych, ekonomicznych, warunków mieszkaniowych i obsługi, a także warunków tworzonych przez walory lub niedostatki środowiska przyrodniczego oraz ład przestrzenny i funkcjonalność zagospodarowania terenów. „Walory użytkowe” to warunki bytowe skorygowane przez możliwość i dostępność ich masowej konsumpcji. Dla potrzeb niniejszego opracowania dokonano następujących klasyfikacji „warunków użytkowych”:

„walory pracy” - wynikające z jej dostępności, z możliwości zatrudnienia zgodnego z posiadanymi kwalifikacjami, wysokości zarobków, warunków w miejscu zatrudnienia;

„walory zamieszkania” - to dostępność mieszkań, warunki mieszkaniowe, infrastruktura mieszkaniowa, ład przestrzenny zabudowy;

„walory obsługi” - rozumiane są jako dostępność szeroko rozumianego wachlarza usług dla ludności w sferze: bytowej, oświaty, kultury. ochrony zdrowia, rekreacji i wypoczynku a także usług wyspecjalizowanych jak banki, firmy konsultingowe itp.

Jakość Życia

jakość życia,

istniejące walory zamieszkania, pracy i obsługi,

pożądane walory zamieszkania, pracy i obsługi,

wagi przypisywane poszczególnym rodzajom walorów,

Trzeci z wymienionych celów strategicznych określać powinien taki sposób eksploatacji elementów środowiska przez podmioty gospodarcze działające na terenie gminy oraz społeczność lokalną, który eliminuje wtórne nie zamierzone efekty tej eksploatacji.

Sformułowane cele strategiczne tworzą ramy tzw. ekorozwoju. Ekorozwój w gminie zakłada prowadzenie wszelkiej działalności gospodarczej w harmonii z lokalnym ekosystemem. Strategia ekorozwoju oznacza więc taki przebieg nieuchronnego i pożądanego rozwoju gospodarki i infrastruktury, który nie narusza w istotny i nieodwracalny sposób lokalnego środowiska.

TAK SFORMUŁOWANE CELE ROZWOJU GMINY MARCISZÓW ZAPEWNIAJĄ KOMPATYBILNOŚĆ DĄŻEŃ SAMORZĄDU Z CELAMI STRATEGICZNYMI POWIATU KAMIENNOGÓRSKIEGO ORAZ WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO. DZIĘKI TEMU SAMORZĄD GMINY MARCISZÓW MOŻE INTENSYFIKOWAĆ WSPÓŁPRACĘ Z SAMORZĄDEM POWIATOWYM I WOJEWÓDZKIM ZARÓWNO NA PŁASZCZYŹNIE ZADAŃ OBLIGATORYJNYCH, JAK I FAKULTATYWNYCH. REALIZACJA NIEKTÓRYCH ZADAŃ STRATEGICZNYCH GMINY MARCISZÓW BĘDZIE BOWIEM FRAGMENTARYCZNĄ REALIZACJĄ ZADAŃ STRATEGII POWIATU I WOJEWÓDZTWA. FAKT TEN ZNACZĄCO ZWIĘKSZA PRAWDOPODOBIEŃSTWO UZYSKANIA WSPARCIA POZABUDŻETOWEGO NA REALIZACJĘ ZADAŃ GMINNYCH.

11. Cele operacyjne

Struktura Strategii rozwoju Gminy Marciszów musi być wewnętrznie spójna i zbudowana w oparciu o elementy składowe wzajemnie sobie podległe w hierarchii ważności. Celom strategicznym podporządkowane są zatem tzw. „cele operacyjne”, a tym ostatnim z kolei tzw. „zadania strategiczne” (rysunek nr 4). Oznacza to, że Strategia Rozwoju Gminy Marciszów zawiera hierarchiczną strukturę celów i wynikających z nich zadań.

Cele operacyjne prowadzą do osiągania stanu syntetycznie ujętego w brzmieniu celów strategicznych. Są etapami na drodze do ich osiągnięcia lub ich elementami składowymi.

Identyfikacja „celów operacyjnych” wymagała dokładnego rozpoznania osiągniętego poziomu rozwoju gminy, skali (przedstawionych wcześniej) oferowanych „korzyści zewnętrznych”, „walorów użytkowych”, a także zagrożeń ekologicznych.

Rozpoznania takiego dokonano na podstawie:

wyników przeprowadzonych w Gminie Marciszów konsultacji strategicznych, których uczestnikami byli przedstawiciele samorządu gminy i zespół ekspercki;

analizy listy zadań strategicznych zatwierdzonej przez Wójta Gminy Marciszów w czerwcu 2003 r.

bezpośrednich badań, obserwacji i konsultacji w Gminie Marciszów;

dokumentów, opracowań i studiów sporządzonych w Gminie Marciszów;

informacji o stanie Gminy Marciszów sporządzonych przez Urząd Gminy w związku z pracami nad niniejszą Strategią;

oficjalnej statystyki opisującej badaną Marciszów;

ustaleń zawartych w „Strategii Rozwoju Powiatu Kamiennogórskiego”;

ustaleń zawartych w „Strategii Rozwoju Województwa Dolnośląskiego”

własnych doświadczeń i wiedzy autorów Strategii.

Jako cele operacyjne rozwoju Gminy Marciszów uznane zatem zostały (kolejność alfabetyczna):

Ograniczenie poziomu bezrobocia.

Pełne zwodociągowanie i skanalizowanie gminy.

Poprawa dostępności do usług medycznych, kulturalnych, rekreacyjnych i sportowych.

Pozyskanie inwestycji zewnętrznych.

Rozwój rolnictwa.

Rozwój systemu mieszkalnictwa.

Rozwój systemu oświaty.

Rozwój usług turystycznych i okołoturystycznych.

Stworzenie prawnych i infrastrukturalnych warunków dla rozwoju przedsiębiorczości.

Uporządkowanie przestrzennej struktury gminy.

Zabezpieczenie przed degradacją wszystkich ważnych elementów środowiska naturalnego gminy.

Zapewnienie dobrego stanu infrastruktury drogowej.

Zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Zapewnienie wysokiej jakości administracji samorządowej.

12. Zadania strategiczne

Na najniższym poziomie strukturalnego planowania strategicznego znajdują się tzw. zadania strategiczne (rysunek nr 5). Zadania strategiczne to przedsięwzięcia organizacyjne, modernizacyjne, inwestycyjne, prawotwórcze i restrukturyzacyjne, których wdrożenie do praktyki gospodarki gminy jest warunkiem realizacji celów rozwoju lokalnego. Są to zatem przedsięwzięcia, których urzeczywistnienie warunkuje osiągnięcie celów operacyjnych, a perspektywie również celów strategicznych.

Obok konieczności uzyskania akceptacji co do realizacji poszczególnych zadań, istotnym zagadnieniem było również określenie wagi i stopnia pilności poszczególnych spośród nich. W tym celu każdemu z nich przypisano rangę wyrażającą się okresem realizacji. Rangi oznaczono literami „A”, „B” i „C”:

zadania, których realizacja lub rozpoczęcie powinno mieć miejsce w latach 2003-2006 (zadania pilne - istotne) – bieżąca kadencja władz samorządowych;

zadania, których realizacja lub rozpoczęcie nastąpić winno w latach 2007-2010 (2015) (zadania mniej istotne) – następna kadencja władz samorządowych.

zadania, których realizacja lub rozpoczęcie nastąpić winno w latach 2011-2014 (zadania perspektywiczne) – następne kadencje władz samorządowych.

Niektóre z przedstawionych niżej zadań mają rangi dwuliterowe (połączone znakiem „-”). Oznacza to, że dane zadanie powinno zostać rozpoczęte w okresie symbolizowanym przez literę pierwszą i kontynuowane lub zakończone w okresie, który symbolizuje druga litera.

Część zadań może posiadać rangi oddzielone przecinkiem. Dotyczy to zadań, których realizacja powinna zostać poprzedzona sporządzeniem odpowiedniego programu lub/i projektu. Pierwsza ranga (przed przecinkiem) dotyczy zatem terminu opracowania ww. programu, natomiast druga (po przecinku) terminu realizacji zadania.

Rysunek 5. Struktura celów i zadań strategicznych Gminy Marciszów.

3 CELE STRATEGICZNE 14 CELÓW OPERACYJNYCH 23 ZADANIA STRATEGICZNE

Źródło: Opracowanie własne.

Tabela 5. Lista zadań strategicznych Gminy Marciszów, których jedynym lub głównym realizatorem będzie samorząd gminy.

l.p.	Nazwa zadania strategicznego	Ranga
SFERA GOSPODARCZA
	Opracowanie, przyjęcie w formie uchwały i wdrożenie programu lokalnej polityki gospodarczej obejmującego m. in.: najdalej idące preferencje i specjalne zasady obsługi dla inwestorów zewnętrznych, partnerstwo-publiczno prywatne, działania służące zabezpieczeniu gminy przed odpływem kapitału, instrumentarium i kryteria wspierania lokalnego rozwoju gospodarczego współpracę z przedsiębiorcami,	A, A-C A-C A A-C A A-C
	Opracowanie i wdrożenie programu promocji gospodarczej, obejmującego m. in.: utworzenie stanowiska ds. promocji gospodarczej gminy, wydanie gminnej ofert inwestycyjnej, realizacja przedsięwzięć z zakresu promocji inwestycyjnej, modernizacja internetowej witryny gminy	A, A-C A A A-C A
	Opracowanie nowych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.	A
	Opracowanie i wdrożenie programu promocji turystyki obejmującego m. in.: utworzenie Punktu Informacji Turystycznej, organizowanie szkoleń dla mieszkańców gminy z zakresu organizacji usług turystycznych (ekoturystyka, agroturystyka, turystyka górska, turystyka specjalna, paraturystyka itp.), realizację przedsięwzięć promujących walory turystyczne gminy, prawne i infrastrukturalne przygotowanie terenów pod zabudowę letniskową, rozbudowę ścieżek rowerowych, szlaków pieszych, oznakowania informacyjnego, parkingów itp. wprowadzenie preferencji dla podmiotów gospodarczych inwestujących na terenie gminy w rozwój usług turystycznych. lobbying na rzecz budowy zbiornika wodnego w Sędzisławiu.	A-B B A-C A-C A A-C A-C A-C
	Wspieranie rozwoju rolnictwa: utrzymanie ulg w podatku rolnym, rozwój systemu infrastruktury melioracyjnej, inicjacja i wsparcie procesu tworzenia grupy producentów rolnych, wspieranie organizacji szkoleń na temat nowoczesnych i alternatywnych kierunków produkcji rolnej, wspomaganie rolników w pozyskiwaniu środków i wiedzy pochodzących z unijnych i krajowych instytucji pomocowych.	A-C A-C B A A-C A-C
SFERA SPOŁECZNA
	Rozbudowa infrastruktury wodociągowej - budowa i rozbudowa wodociągów we wsiach: Ciechanowice, Domanów, Nagórnik, Pustelnik, Świdnik i Wieściszowice.	A
	Budowa i modernizacja dróg oraz infrastruktury drogowej: inwentaryzacja istniejącej sieci dróg i obiektów inżynieryjnych, opracowanie trzyletniego planu modernizacji sieci dróg gminnych i infrastruktury drogowej, modernizacja dróg gminnych oraz infrastruktury drogowej zgodnie z ww. planem, lobbying na rzecz kontynuacji modernizacji dróg powiatowych i pozyskiwania przez władze powiatowe środków pozabudżetowych na ten cel, lobbying na rzecz kontynuacji modernizacji drogi wojewodzkiej i pozyskiwania przez władze wojewódzkie środków pozabudżetowych na ten cel.	A-B A A A-B A-C A-C
	Rozwój zasobów mieszkaniowych: prywatyzacja komunalnych zasobów mieszkaniowych, prawne i infrastrukturalne przygotowanie terenów komunalnych pod inwestycje mieszkaniowe oraz ich zbywanie.	A-B A A-B
	Likwidacja barier architektonicznych w komunalnych obiektach użyteczności publicznej.	A-C
	Poprawa poziomu usług medycznych: rozszerzenie zakresu ogólnodostępnych usług medycznych świadczonych na terenie gminy, poprawa stanu technicznego i wyposażenia SPZOZ, poprawa wyposażenia gabinetów szkolnych,	A-B A-B A-B A
	Opracowanie i wdrożenie gminnego programu rozwoju oświaty obejmującego m. in.: poprawę technicznego i dydaktycznego wyposażenia placówek szkolnych, rozwój zasobów kadr dydaktycznych, unowocześnienie programu dydaktycznego, modernizację kotłowni w obiektach obecnych szkół podstawowych w Ciechanowicach i Sędzisławiu , modernizację oświetlenia w szkołach podstawowych Ciechanowicach i Marciszowie, założenia dotyczące utworzenia szkoły ponadgimnazjalnej w Marciszowie, program zwiększenia racjonalności przestrzennego rozlokowania gminnych placówek szkolnych, rozszerzenie przestrzennego zakresu świadczenia usług bibliotekarskich.	A, A-B A-B B B A B B A, A-B A
	Poszerzenie oferty usług kulturalnych: zakończenie realizacji centrum kulturalno-rekreacyjnego przy kompleksie widowiskowo-sportowym w Marciszowie, wspieranie rozwoju sieci świetlic wiejskich, wspieranie społecznych inicjatyw kulturalnych, dostosowanie parku przy Szkole Podstawowej w Ciechanowicach do pełnienia funkcji miejsca organizacji imprez kulturalno-rekreacyjnych.	A-B A A-B A-C B
	Utrzymanie dobrego poziomu bezpieczeństwa publicznego: wspieranie rozszerzenia zakresu działania posterunku Policji, wspieranie działań edukacyjnych w zakresie bezpieczeństwa publicznego, zapewnienie wysokiej sprawności OSP.	A-B B A A-C
	Rozwój współpracy międzysamorządowej: rozwój współpracy z samorządowymi władzami powiatowymi i wojewódzkimi, rozwój współpracy z samorządowymi władzami gmin sąsiednich, rozwój współpracy transgranicznej, rozszerzenie kontaktów międzysamorządowych poprzez udział gminy w organizacjach samorządowych.	A-C A-C A-C A-C A-C
	Stworzenie i wdrożenie programu komunikacji społecznej w układzie: władze lokalne – społeczność gminy: stworzenie systemu informowania społeczności lokalnej o działalności władz gminy, stworzenie systemu konsultacji społecznych.	A A A
	Poprawa jakości funkcjonowania administracji samorządowej: budowa Gminnego Centrum Usług Publicznych, modyfikacja struktury organizacyjnej Urzędu Gminy, poprawa wyposażenia technicznego Urzędu Gminy, uzyskanie certyfikatu ISO serii 9000 przez Urząd Gminy modyfikacja organizacyjno-prawnego systemu świadczenia samorządowych usług publicznych,	A-B A, A-B A A-B B A
	Poprawa estetyki gminy - podniesienie poziomu estetyki obiektów publicznych i prywatnych.	A-B
SFERA ŚRODOWISKOWA
	Rozbudowa infrastruktury kanalizacyjnej – realizacja przyjętej koncepcji kanalizacji wsi: Domanów, Nagórnik, Pastewnik, Pustelnik, Świdnik i Wieściszowice.	A-B
	Dokończenie rozbudowy wysypiska odpadów komunalnych w Ciechanowicach.	A
	Wsparcie procesu zalesiania gruntów przeznaczonych na ten cel w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego.	A-C
	Likwidacja zjawiska „dzikich” wysypisk odpadów.	A
	Samodzielna realizacja i wspieranie działań zmierzających do podnoszenia świadomości ekologicznej wszystkich mieszkańców gminy.	A-C
	Opracowanie i przyjęcie uchwały regulującej w sposób nowoczesny i kompleksowy gospodarkę odpadami komunalnymi – „lokalne prawo śmieciowe” (na wzór najaktywniejszych w tym zakresie polskich gmin).	A

Tabela 6. Lista zadań strategicznych Gminy Marciszów, których współrealizatorem będzie samorząd gminy.

l.p.	Nazwa zadania strategicznego	Ranga
	Renowacja i ochrona obiektów zabytkowych.	A-C
	Edukacja mieszkańców gminy w zakresie integracji europejskiej.	A-B
	Stały monitoring poziomu zanieczyszczenia środowiska naturalnego gminy oraz lokalnych, podziemnych zasobów wody pitnej.	A-C
	Organizacja ponadlokalnych imprez sportowych i kulturalnych na terenie gminy.	A-C

Tabela 7. Lista zadań strategicznych Gminy Marciszów, których – zdaniem władz gminy Marciszów – jedynym lub głównym realizatorem będą podmioty inne niż samorząd gminy.

l.p.	Nazwa zadania strategicznego	Ranga
	Modernizacja infrastruktury przeciwpowodziowej.	A-C
	Budowa zbiornika wodnego w Sędzisławiu.	B-C
	Zabezpieczenie rzek Bóbr i Lesk przed zanieczyszczeniami przemysłowymi, komunalnymi i rolniczymi.	A-C

W tabeli 7 zebrano takie przedsięwzięcia, których realizacja sprzyjać będzie rozwojowi Gminy Marciszów, jednak rola samorządu lokalnego w tym procesie będzie wysoce ograniczona. Są to zadania, które leżą w wyłącznych kompetencjach lub/i możliwościach finansowych innych podmiotów. Jeśli zostaną podjęte, ich realizacja będzie traktowana przez samorząd Gminy Marciszów jako proces wysoce pozytywny, którego wsparcie merytoryczne lub organizacyjne będzie, w wypadku otrzymania odpowiedniego sygnału od podmiotu wykonawczego, wnikliwie rozważane.

***

Każde z zadań strategicznych prowadzi do osiągnięcia przynajmniej jednego celu operacyjnego. Wszystkie zaprezentowane zadania sytuują się w obrębie scenariusza rozwoju Gminy Marciszów wyznaczonego przez strukturę celów strategicznych i operacyjnych. Jako kryterium określenia kolejności wdrażania zadań przyjęto konstrukcję logicznej sekwencji zdarzeń uwzględniającej tzw. „efekt domina”. Oznacza to, że w pierwszej kolejności realizowane będą zadania strategiczne, które uruchamiają lub tworzą warunki do uruchomienia „zadań drugiej kolejności”, te zaś umożliwiają realizację „zadań trzeciej kolejności” itd.

13. Powiązania celów i zadań

Tabela 6. Zależności pomiędzy celami strategicznymi i operacyjnymi a zadaniami strategicznymi Gminy Marciszów.

Nr zadania strategicznego	Realizowane cele operacyjne	Realizowane cele strategiczne
	1, 4, 8, 9, 10	1, 2
	1, 4, 8, 9	1, 2
	2, 4, 6, 8, 9, 10, 11,	1, 2, 3
	1, 8	1
	1, 5	1, 2
	2, 4, 5, 9	1, 2
	1, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 12, 13	1, 2
	6, 10	2
	3, 6, 7, 14	2
	3, 13	2
	1, 7	1, 2, 3
	3, 7, 13	1, 2, 3
	6, 8, 11, 13	2, 3
	1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14	1, 2, 3
	1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14	1, 2, 3
	1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14	1, 2, 3
	6, 8, 10	1, 2
	2, 4, 6, 8, 9, 11	1, 2, 3
	8, 11	2, 3
	10, 11	3
	8, 10, 11	1, 2, 3
	7, 8, 10, 11, 13	1, 2, 3
	8, 10, 11	1, 2, 3
I	1, 4, 8	1, 2
II	1, 4, 5, 7, 8, 11, 13, 14	1, 2, 3
III	11	3
IV	1, 3, 8	1, 2
V	9, 11, 13	1, 2, 3
VI	3, 8, 13	1, 2, 3
VII	8, 11	1, 2, 3

Źródło: Opracowanie własne.

14. Metryki i projekty realizacyjne

Pierwszym, najważniejszym etapem wdrażania Strategii Rozwoju Gminy Marciszów będzie opracowanie metryk i projektów zadań strategicznych.

13.1. Cechy metryki zadania strategicznego

Metryka to:

zestaw podstawowych informacji na temat danego zadania strategicznego,

pierwszy stopień konkretyzacji ustaleń Strategii (nazwy przedsięwzięć nie wystarczą),

miejsce ujawnienia zależności występujących między zadaniami strategicznymi,

ważna podstawa informacyjna dla działań Wójta lub/i Rady Gminy Marciszów, których celem jest realizacja danego zadania,

wskazówka gdzie i jakich współrealizatorów zadania należy poszukiwać,

źródło informacji o potencjalnych źródłach finansowania kosztów inwestycyjnych lub/i bieżących przedsięwzięcia,

materiał wyjściowy do określania nakładów finansowych niezbędnych do realizacji przedsięwzięcia uwzględnianych:

w uchwałach budżetowych,

we wnioskach o dofinansowanie przedsięwzięcia kierowanych do instytucji „pomocowych”,

materiał wyjściowy do sporządzania projektów nowych uchwał Rady Gminy,

materiał wyjściowy do sporządzania projektów modyfikacji uchwał Rady Gminy,

materiał wyjściowy do podejmowania decyzji przez Wójta,

materiał wyjściowy do sporządzania wieloletniego planu inwestycyjnego,

materiał wyjściowy do opracowania technicznej dokumentacji realizacji przedsięwzięcia,

podstawa informacyjna do podjęcia decyzji o sporządzeniu wniosku o zmianę miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,

zbiór założeń i wytycznych dla szczegółowego planu realizacji danego zadania zwanego projektem realizacyjnym (projektem szczegółowym).

14.2. Struktura metryki zadania strategicznego

Każda metryka zadania strategicznego powinna składać się co najmniej z następujących części:

Syntetyczny opis przedsięwzięcia (podstawowe dane na temat przedsięwzięcia, jego geneza, znaczenie dla gminy Marciszów, odniesienie do dyspozycji ustawowych itp.).

Odniesienie do celów strategicznych i operacyjnych (osiągnięciu których celów przyjętych w Strategii sprzyja przedsięwzięcie – bezpośrednio i pośrednio)

Opis i wstępny harmonogram realizacji zadania wraz z wyodrębnieniem poszczególnych etapów (tzn. opis działań i ich kolejności, zmierzających do realizacji zadania wraz z określeniem wstępnych terminów zgodnych z rangami przyjętymi w Strategii).

Wykaz głównych i wspomagających uczestników realizacji zadania oraz określenie ról jakie mają oni pełnić.

Spodziewane bezpośrednie i pośrednie, długoterminowe i krótkoterminowe efekty realizacji zadania.

Potencjalne źródła finansowania realizacji zadania (w tym przede wszystkim szczegółowe informacje na temat programów i instytucji „pomocowych” prowadzących nabór projektów o podobnym charakterze).

Związki opisywanego zadania z innymi zadaniami strategicznymi (tzn. informacje na temat uzależnienia realizacji danego zadania od innego, wskazanej kolejności realizacji zadań, konfliktów między zadaniami itp.).

14.3. Organizacja prac nad metrykami zadań strategicznych gminy Marciszów – zalecenia dla Wójta Gminy.

Prace nad metrykami zadań strategicznych powinny rozpocząć się natychmiast po przyjęciu przez Radę Strategii Rozwoju Gminy Marciszów. Podjęcie przez Radę uchwały o przyjęciu Strategii oznaczać będzie zobowiązanie Wójta do wykonania wspomnianych metryk. Doświadczenia zdobyte przez autorów Strategii podczas prac wdrożeniowych prowadzonych w innych gminach wskazują, iż najwłaściwsze będzie przyjęcie przez Wójta następującego programu prac:

Wójt Gminy sporządza listę autorów metryk – kierowników poszczególnych wydziałów/referatów, dyrektorów/kierowników jednostek gminnych itp. Wójt może (powinien) zaprosić do prac na metrykami również przedstawicieli instytucji pozasamorządowych. Jednak w tym przypadku zlecenie prac nad metryką nie może mieć charakteru dyspozycji służbowej – porównaj pkt 3b.

Wójt powołuje eksperta(ów) ds. strategii, który poprowadzi prace nad metrykami i wykona część metryk samodzielnie.

Wójt pisemnie zaprasza (dyspozycja służbowa) autorów metryk na pierwsze spotkanie, na którym:

ekspert(ci) ds. Strategii przedstawia cechy i wymogi metryk,

Wójt przydziela zadania (wykonanie metryk) autorom lub zespołom autorskim (polecenie służbowe),

Wójt przydziela zadania (wykonanie metryk) ekspertowi ds. Strategii,

Wójt określa termin wykonania projektów metryk.

Wójt Gminy organizuje drugie spotkanie nt. metryk. W spotkaniu tym uczestniczą: Wójt, wszyscy autorzy projektów metryk oraz ekspert(ci) ds. planowania strategicznego. Podczas tego spotkania autorzy prezentują wykonane projekty. Każdy z uczestników ma prawo, a nawet obowiązek zgłaszać uwagi. Gremialne prace nad projektami metryk kończą się przyjęciem projektu metryki przez uczestników spotkania. Następnie wszystkie metryki przekazywane są ekspertowi(om) ds. planowania strategicznego w celu sporządzenia dokumentu pt.: „Metryki Zadań Strategicznych Gminy Marciszów”. Ich rolą będzie:

wprowadzenie autorskich korekt,

redakcja tekstu,

analiza zadań pod kątem ich wzajemnych powiązań,

wskazanie nie uwzględnionych w metrykach źródeł finansowania zadań,

wskazanie nie uwzględnionych w metrykach skutków realizacji zadań,

wskazanie nie uwzględnionych w metrykach współrealizatorów zadań,

wskazanie nie uwzględnionych w metrykach działań (np. uchwał) jakie musi podjąć Wójt i Rada w celu prawidłowej realizacji zadania,

przygotowanie prezentacji dokumentu pt.: „Metryki Zadań Strategicznych Gminy Marciszów”.

Ekspert(ci) ds. Strategii przekazuje dokument pt.: „Metryki Zadań Strategicznych Gminy Marciszów” Wójtowi Gminy.

14.4. Uwagi dodatkowe na temat metryk

Zawartość metryki jest pochodną charakteru zadania, które opisuje. Metryki bardzo różnią się między sobą.

Należy dokonać dokładnej identyfikacji pozabudżetowych źródeł finansowania przedsięwzięcia, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości wykorzystania transgranicznych programów pomocowych. Źródła informacji to informatory (Agencja Rozwoju Komunalnego, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego, MUNICIPIUM itp.), prasa samorządowa, Internet, inne.

Metryki nie zawierają kosztorysów, projektów technicznych, map, schematów itp.

Metryki dotyczące projektów zawierają założenia projektu i wymogi jakie musi spełniać projekt – nie są jednak projektami.

14.5. Projekty zadań strategicznych

Dla części zadań strategicznych należy opracować szczegółowe projekty realizacyjne. Opisują one wszystkie aspekty realizacji zadania strategicznego. Zawierają m. in. precyzyjne procedury wykonawcze, budżet zadania, terminy realizacji poszczególnych etapów, zasady zarządzania i monitoringu. W wielu wypadkach obejmują również scenariusze niezbędnych działań w zależności od możliwych do zaistnienia warunków zewnętrznych i wewnętrznych. W dużym uproszczeniu można je porównać do biznesplanów sporządzanych przez podmioty gospodarcze przed przystąpieniem do przedsięwzięcia inwestycyjnego. O tym, kiedy należy przystąpić do opracowywania projektu szczegółowego decydować będzie Wójt. W analogiczny sposób podejmowane będą decyzje co do metody jego wykonania. Dostępna paleta rozwiązań obejmuje wykonanie stosownego opracowania:

siłami pracowników Urzędu Gminy,

wspólnie z ekspertami zewnętrznymi,

poprzez zlecenie ekspertom zewnętrznym,

wspólnie z zainteresowanymi instytucjami, organizacjami, jednostkami samorządu terytorialnego.

Warto również zwrócić uwagę na fakt, iż niektóre z zadań strategicznych mają już w swojej treści zobowiązanie do sporządzenia szczegółowego projektu realizacyjnego. Chodzi tu przede wszystkim o zadania obejmujące sporządzenie, a następnie wdrożenie stosownego programu.

15. Wójt i Zespół ds. Wdrażania Strategii

15.1. Prace Wójta

Skuteczne, terminowe i efektywne wdrażanie Strategii Rozwoju Gminy Marciszów wymaga zaistnienia organów realizujących szereg różnorodnych działań organizacyjnych, koordynacyjnych oraz informacyjnych. Konstruktywną odpowiedzią na to zapotrzebowanie powinna stać się, związana ze Strategią, działalność Wójta oraz Zespołu ds. Wdrażania Strategii. W skład Zespołu powinni wejść: Wójt (jako jego przewodniczący), Przewodniczący Rady Gminy, Przewodniczący Komisji Rady Gminy, ekspert ds. planowania strategicznego oraz kierownicy wybranych referatów Urzędu Gminy.

Biorąc pod uwagę strukturę Strategii, doświadczenia innych jednostek samorządu terytorialnego w zakresie realizacji planów strategicznych, a także cechy charakterystyczne gospodarki i samorządu Gminy Marciszów wyróżnić można następujące, związane w wdrażaniem Strategii funkcje Wójta i Zespołu ds. Wdrażania Strategii.

Funkcja koncepcyjna:	Ze względu na kwalifikacje członków Zespołu w zakresie wszystkich obszarów interakcji samorządu i gospodarki gminy oraz w zakresie działalności wewnętrznej samorządu gminy wskazane jest aby Zespół:

projektował procedury wdrożeniowe poszczególnych zadań strategicznych,

oceniał ww. procedury sporządzone przez inne podmioty,

modyfikował ww. procedury wcześniej sporządzone, ,

przekazywał wypracowane koncepcje Radzie Gminy oraz właściwym:

komórkom Urzędu Gminy,

jednostkom gminnym,

podmiotom współpracującym z samorządem lokalnym w realizacji zadań strategicznych gminy,

zlecał wykonanie szczegółowego projektu realizacji danego zadania (w sytuacji gdy Zespół lub podległe jego członkom służby nie są kompetentne w danej sprawie).	W praktyce realizacja tejże funkcji polegać będzie przede wszystkim na tworzeniu, opiniowaniu i modyfikowaniu metryk zadań strategicznych oraz szczegółowych projektów zadań strategicznych. Należy przy tym podkreślić, iż:

działalność modyfikacyjna nie obejmuje zmian listy zadań strategicznych, a tym bardziej układu celów operacyjnych i strategicznych, a jedynie procedury realizacji zadań,

procedurom realizacyjnym (metryki i projekty) Wójt jest władny nadać charakter dyspozycji służbowej, w stosunku do podległych mu struktur. W części lub całości stać się mogą również przedmiotem zobowiązań stron w wypadku wykorzystania ich w umowach o współpracy w realizacji zadań strategicznych zawieranych np. z innymi samorządami,

dopuszczalne jest, aby w trakcie sporządzania/modyfikowania metryk i projektów Zespół współpracował z Komisjami Rady.

Funkcja monitoringowo-wnioskodawcza:	Istotą przyjętej Strategii Rozwoju Gminy Marciszów są nie tyle zadania, ile cele strategiczne i operacyjne, do których osiągnięcia Wójt oraz Rada powinni dążyć. Zadania strategiczne służą jako narzędzia niezbędne do realizacji tego postulatu. Jeśli w otoczeniu i „wnętrzu” gminy pojawią się nowe ważne szanse lub zagrożenia związane z zadaniowym instrumentarium Strategii wtedy niezbędna staje się jego korekta (w zakresie struktury zadań lub terminów ich realizacji). Z kolei, w chwili gdy pojawią się nowatorskie, skuteczniejsze lub efektywniejsze koncepcje realizacji zadań, zmianie powinny ulec istniejące procedury ich wdrażania. Natomiast w sytuacji zaistnienia zjawiska nieciągłości strategicznej, zwanego również w literaturze przedmiotu „załamaniem uwarunkowań rozwojowych”, polegającego na drastycznej zmianie cech gospodarczej, społecznej lub środowiskowej sfery gminy, zmianie należy poddać układ celów strategicznych i operacyjnych. W praktyce zmiana taka wymaga podjęcia na nowo procedury planowania strategicznego wraz z warsztatami liderów gminy. W związku z powyższym Zespół powinien:

identyfikować opisane wyżej szanse i zagrożenia, a także silne i słabe strony Gminy Marciszów

okresowo analizować właściwość listy zadań strategicznych,

informować, poprzez Wójta, Radę Gminy o potrzebie zmiany Strategii Rozwoju Gminy Marciszów w części zadaniowej, a także przedstawiać propozycje tych zmian,

informować, poprzez Wójta, Radę Gminy o konieczności sporządzenia nowej Strategii,

identyfikować nowe, korzystniejsze koncepcje realizacji poszczególnych zadań strategicznych i uzupełniać o nie metryki lub projekty zadań (porównaj pkt 1c), a następnie przekazywać ich nowe wersje właściwym podmiotom (porównaj końcowe uwagi pkt 1).

Funkcja wewnętrznej dystrybucji informacji:	Stopień osiągnięcia przyjętych celów i nakreślonym horyzoncie czasowym w dużej mierze zależy od sprawności obiegu wszelkich informacji nt. Strategii miedzy wszystkimi osobami tworzącymi władzę Gminy Marciszów. Niedoinformowanie władzy w tej sferze działalności może nie tylko ograniczać efektywność działań, wywoływać sprzeczne działania czy prowadzić do konfliktów, ale nawet stać się jedną z przyczyn zaniechania realizacji Strategii. Rolą Zespołu będzie zatem:

pełnienie roli forum wymiany informacji, poglądów i koncepcji związanych z realizacją Strategii.

Funkcja promocyjna:	W procesie budowy i przyjmowania Strategii Rozwoju Gminy Marciszów uczestniczyło szerokie gremium reprezentantów społeczności lokalnej. Nie zabrakło również nagłośnienia medialnego w lokalnych środkach masowego przekazu. Począwszy od tej chwili społeczność gminna oraz biorący udział w pracach jej przedstawiciele oczekują na sygnały informacyjne potwierdzające, że Strategia jest przydatna, a proces jej realizacji postępuje zgodnie z przyjętym harmonogramem. Upublicznienie przebiegu realizacji Strategii skutkować będzie wzrostem zaufania do władzy lokalnej, akceptacją dla działań podejmowanych w jej ramach, a także zwiększeniem zaangażowania społecznego w realizację niektórych zadań. Ponadto, postępowanie takie będzie jednym z gwarantów kontynuacji realizacji Strategii przez Radę Gminy kolejnej kadencji. Zespół ds. Wdrażania Strategii powinien wypełniać szereg czynności związanych z „public relations” Strategii. Do jego zadań będzie należeć w szczególności:

przygotowywanie krótkich publikacji prasowych (np. okresowych sprawozdań) nt. realizacji Strategii,

przygotowywanie materiałów nt. Strategii wg zapotrzebowania zgłaszanego przez przedstawicieli mediów,

przygotowanie treści folderu promocyjnego (i innych publikacji o podobnym charakterze – ulotek, broszur, reklam, informatorów) Gminy Marciszów w części dotyczącej Strategii,

projektowanie i wykonywanie czynności związanych z promocją Strategii realizowanych „przy okazji” innych działań promocyjnych prowadzonych przez samorząd gminy,

nagłaśnianie procedury wdrożeniowej w każdy dostępny członkom Zespołu sposób (we własnym środowisku zawodowym, politycznym, społecznym itp.).

Funkcja kooperacyjna:	Realizacja wielu zadań strategicznych Gminy Marciszów może odbywać się we współpracy z różnymi podmiotami i osobami. Do najważniejszych spośród nich należy zaliczyć:

samorząd Powiatu Kamiennogórskiego,

samorządy gmin sąsiednich,

podmioty gospodarcze i ich organizacje,

instytucje dystrybuujące środki pomocowe lub/i wspierające samorządy w sposób pozamaterialny,

organizacje społeczne działające w sferze kultury, sportu, rekreacji, oświaty i ochrony zdrowia,

partnerów współpracy transgranicznej.	Podstawowe przesłanki inicjacji i realizacji współpracy to możliwości poprawy skuteczności i efektywności wdrażania Strategii, pozyskania dodatkowych środków rozwojowych oraz wykorzystania cennych koncepcji dynamizujących działalność samorządu. Niezbędna jest zatem identyfikacja potencjalnych partnerów współpracy, a następnie zaprojektowanie i wykonywanie, korzystnych dla obu stron, czynności. Prawdopodobne jest również zaistnienie sytuacji, w której dany podmiot wystąpi z koncepcją lub szczegółową propozycją dotyczącą Strategii. Konieczna stanie się wtedy analiza propozycji pod kątem korzyści jakie przynieść może jej realizacja gospodarczej, społecznej lub środowiskowej płaszczyźnie rozwoju gminy. Wymagania te pozwalają na twierdzenie, iż Zespół może podjąć się działań takich jak:

stały monitoring zbiorowości podmiotów, które mogą stać się partnerami współpracy w zakresie zadań strategicznych oraz poszukiwanie partnerów określonego typu do wspólnej realizacji danego zadania (w tym przede wszystkim źródeł finansowania pozabudżetowego),

aplikowanie (sporządzanie wniosków, udzielanie wyjaśnień itp.) zadań strategicznych Gminy Marciszów do kompleksowych lub branżowych programów planistycznych wyższego rzędu , takich jak np.: Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego , Zintegrowany Program Wojewódzki dla Województwa Dolnośląskiego, Strategia Rozwoju Powiatu Kamiennogórskiego itp.,

udział w sporządzaniu wniosków o finansowe lub inne wsparcie realizacji zadań strategicznych. Chodzi tu o wnioski adresowane do tzw. „instytucji pomocowych” lub organów władzy/administracji państwowej.

informowanie (w postaci syntetycznego dokumentu) poprzez Wójta Rady Gminy o nowych, zidentyfikowanych możliwościach w zakresie współpracy (w tym przede wszystkim o nowych możliwościach finansowania pozabudżetowego),

nawiązywanie kontaktów z potencjalnymi partnerami współdziałania strategicznego,

opiniowanie zewnętrznych (wysuniętych przez inne podmioty) propozycji współpracy,

opiniowanie zewnętrznych propozycji zmiany Strategii Rozwoju Gminy Marciszów oraz informowanie Rady Gminy o tego typu propozycjach.

Funkcja prewencyjna:	Jednym z największych zagrożeń Strategii jest możliwość odrzucenia jej przez władze lokalne kolejnych kadencji. Zmiana priorytetów rozwojowych jest niezbywalnym prawem każdej władzy samorządowej, opartym na cennych, a jednocześnie fundamentalnych dla polskiego ustroju, zasadach demokracji. Jeśli odbywa się ona jako konstruktywna reakcja na zmianę otoczenia i „wnętrza” gminy, wtedy należy oceniać ją pozytywnie. Wydaje się jednak, że w perspektywie 2 lat istnieje niewielkie prawdopodobieństwo diametralnej zmiany uwarunkowań rozwojowych Gminy Marciszów oraz preferencji jego mieszkańców, które to czynniki stanowiły punkt wyjścia do budowy struktury Strategii. Rezygnacja przyszłej Rady Gminy ze Strategii może być również podyktowana przyczynami politycznymi, ambicjonalnymi, brakiem doświadczenia lub skłonności do wykonywania zadań fakultatywnych, a przede wszystkim nieznajomością korzyści wynikających z realizacji spójnego, długofalowego programu rozwoju. Nie istnieją w pełni skuteczne sposoby przeciwdziałania temu zjawisku. Polskie i zachodnioeuropejskie doświadczenia samorządowego planowania strategicznego wskazują jednak, że można podejmować pewne działania skutkujące obniżeniem prawdopodobieństwa jego wystąpienia. Część z nich została już zastosowana podczas budowy Strategii. Część musi być wykonana podczas jej wdrażania. Zespół ds. Wdrażania Strategii powinien włączyć się w ich nurt. Do jego zadań należeć będzie:

sporządzenie końcowego raportu z procesu wdrażania Strategii oraz z własnych prac z końcem przyszłej kadencji,

sporządzenie listu intencyjnego adresowanego do przyszłej Rady i Wójta zawierającego apel o kontynuację realizacji Strategii. List oraz ww. raport mogą zostać przyjęte przez Radę w formie uchwały lub stanowiska (w sprawie ważnej dla rozwoju gminy) Rady Gminy i przekazane nowej Radzie i Wójtowi wkrótce po ich ukonstytuowaniu .

Funkcja doradcza:	Zespół może:

opiniować poprzez Wójta projekty uchwał związanych ze Strategią,

wspomagać Komisje Rady Gminy na ich wniosek w opiniowaniu projektów uchwał Rady związanych ze Strategią,

wspomagać Komisje Rady Gminy na ich wniosek w tworzeniu projektów uchwał związanych ze Strategią, takich jak np.:

uchwała zobowiązująca do opiniowania przez Komisje Rady Gminy wszystkich uchwał pod kątem ich zgodności ze Strategią Rozwoju Gminy Marciszów (włącznie z uchwałą budżetową),

informować Radę lub właściwą Komisję Rady o potrzebie wystąpienia z inicjatywą uchwałodawczą umożliwiającą lub usprawniającą proces realizacji Strategii.

15.2. Zasady prac

Zespół może rozszerzać listę swoich zadań o zadania nie przewidziane w niniejszym planie prac.

Rada Gminy może występować do Wójta o realizację zadań związanych z realizacją Strategii nie przewidzianych w niniejszym planie prac.

Większość opisanych prac Zespołu wykonywać będą jego członkowie samodzielnie poza jego posiedzeniami. Posiedzenia w większości poświęcone będą planowaniu, ocenianiu i przyjmowaniu tych prac. Wójt jako przewodniczący Zespołu będzie je rozdzielał, egzekwował i oceniał.

Biorąc pod uwagę zakres prac, właściwe będzie przyjęcie, iż w ciągu roku Zespół odbędzie od 8 do 12 posiedzeń poświęconych wyłącznie Strategii.

Zespół będzie prowadził dokumentację prac związanych z realizacją Strategii.

Zespół poprzez Wójta może (powinien) zapraszać do współpracy inne osoby na zasadach wsparcia eksperckiego.

Zespół opracowywał będzie półroczne plany własnych prac związanych ze Strategią na podstawie planu ramowego.

15.3. Plan ramowy

Tabela 7. Ramowy plan działań Zespołu ds. Wdrażania Strategii związanych z realizacją Strategii Rozwoju Gminy Marciszów.

l.p.	Zadanie	Częstotliwość/termin
	Ustalanie półrocznego, szczegółowego planu prac.	Na ostatnim posiedzeniu poprzedzającym półrocze, dla którego sporządzany jest plan.
	Modyfikowanie ramowego planu i zasad prac.	Raz do roku – na pierwszym posiedzeniu w danym roku.
	Sporządzanie metryk nowych zadań strategicznych.	W chwili wprowadzenia nowych zadań do Strategii.
	Sporządzanie szczegółowych projektów zadań strategicznych lub zlecenie wykonania szczegółowego projektu.	W terminach umożliwiających realizację zadań zgodnie z ich rangami.
	Ocena metryk i projektów sporządzonych przez inne podmioty i osoby.	Po sporządzeniu projektów i metryk.
	Modyfikacja metryk i projektów sporządzonych przez inne podmioty i osoby.	Po sporządzeniu projektów i metryk. W chwili pojawienia się nowych, korzystniejszych możliwości realizacji zadań strategicznych.
	Analiza SWOT Gminy Marciszów – „mini warsztaty strategiczne” – oraz przekazanie Radzie jej wyników.	Raz do roku, bezpośrednio po sezonie wakacyjnym (wrzesień).
	Analiza listy zadań strategicznych oraz poinformowanie Rady o przesłankach jej modyfikacji.	Raz do roku (październik).
	Informowanie Rady Gminy o po potrzebie sporządzenia nowej Strategii.	W sytuacji dezaktualizacji Strategii obecnej. Prawdopodobnie około 2007 roku.
	Wymiana informacji między członkami Zespołu nt. zadań i celów strategicznych.	Na bieżąco.
	Przygotowanie publikacji prasowych nt. realizacji Strategii i działań Zespołu.	Trzy razy do roku: po uchwaleniu budżetu – np. pt.: „Strategia i budżet Gminy Marciszów w roku ...”, w maju – informacje bieżące, we wrześniu – podsumowanie od dnia przyjęcia.
	Przygotowywanie materiałów nt. Strategii wg zapotrzebowania zgłaszanego przez przedstawicieli mediów.	Według zapotrzebowania.
	Inne czynności promujące Strategię.	Na bieżąco.
	Pozyskiwanie danych nt. gminy niezbędnych do ustalenia stopnia osiągnięcia celów operacyjnych.	Raz do roku, w czwartym kwartale.
	Identyfikowanie nie wskazanych w Strategii źródeł danych.	Raz do roku, w czwartym kwartale.
	Przygotowywanie mini-badań ankietowych społeczności lokalnej i lokalnych podmiotów gospodarczych w celu identyfikacji opinii publicznej i potrzeb sfery gospodarczej.	Raz do roku w trzecim kwartale (po raz pierwszy w 2003 roku).
	Sprawozdanie z tempa i stopnia osiągania celów Strategii wraz z wnioskami i zaleceniami.	Raz do roku. Sprawozdanie powinno być gotowe najpóźniej z początkiem grudnia.
	Poszukiwanie potencjalnych partnerów współpracy strategicznej i pozabudżetowych źródeł finansowania.	Na bieżąco. Przynajmniej jedno w roku spotkanie Zespołu powinno być poświęcone głównie tej tematyce.
	Sporządzanie wniosków o włączenie zadań gminy do prac planistycznych wyższych rzędów.	Na bieżąco, zgodnie z pojawiającymi się zaproszeniami.
	Sporządzanie wniosków o finansowe lub inne wsparcie realizacji zadań strategicznych.	Na bieżąco, zgodnie z pojawiającymi się możliwościami.
	Informowanie Rady o zidentyfikowanych możliwościach w zakresie współpracy strategicznej i pozyskania wsparcia zewnętrznego.	Na bieżąco, zgodnie z pojawiającymi się możliwościami.
	Zapraszanie przedstawicieli samorządów gminnych i powiatowego oraz innych podmiotów na spotkania dotyczące wspólnego poszukiwania możliwości współpracy.	Co najmniej raz do roku.
	Opiniowanie zewnętrznych propozycji współpracy.	Na bieżąco, zgodnie z pojawiającymi się propozycjami.
	Opiniowanie zewnętrznych propozycji zmiany Strategii Rozwoju Gminy Marciszów.	Na bieżąco, zgodnie z pojawiającymi się propozycjami.
	Sporządzenie końcowego raportu z procesu wdrażania Strategii oraz z własnych prac.	Październik 2006 r.
	Sporządzenie listu intencyjnego adresowanego do przyszłej Rady i Wójta.	Październik 2006 r.
	Opiniowanie poprzez Wójta projektów chwał Rady związanych ze Strategią.	Na bieżąco.
	Wspomaganie Komisji Rady na ich wniosek w opiniowaniu projektów uchwał.	Na wniosek Komisji.
	Wspomaganie Komisji Rady na ich wniosek w tworzeniu projektów uchwał.	Na wniosek Komisji.
	Informowanie właściwej Komisji Rady o potrzebie wystąpienia z inicjatywą uchwałodawczą.	W sytuacji zidentyfikowania potrzeby przyjęcia uchwały zwiększającej efektywność/skuteczność lub umożliwiającej realizacji Strategii.

Źródło: Opracowanie własne.

15.4. Pierwszy, półroczny plan szczegółowy

Tabela 8. Szczegółowy plan prac (do końca b.r.) Zespołu ds. Wdrażania Strategii związanych z wdrażaniem Strategii Rozwoju Gminy Marciszów

l.p.	Działanie	Termin	Opis
1.	Organizacyjne-robocze posiedzenie Zespołu: wybór Sekretarza, plan prac, terminy spotkań, 1 publikacja.	do lipca 2003 r.	Pierwsze posiedzenie Zespołu będzie miało charakter organizacyjno-roboczy. Podczas tego posiedzenia Zespołu powinien zająć się następującymi działaniami: Wybór Sekretarza Strategii. Do zadań Sekretarza będzie należeć w szczególności: sporządzanie protokołów z posiedzeń Zespołu (protokoły będą podlegać przyjęciu na następnym posiedzeniu Zespołu), prowadzenie i udostępnianie członkom Zespołu dokumentacji Strategii – chodzi tu wszelką dokumentację związaną ze Strategią Rozwoju Gminy Marciszów, nawet gdy jest ona również w dyspozycji innych organów i jednostek gminy, prowadzenie korespondencji Zespołu związanej ze Strategią. Przyjęcie niniejszego planu prac: prezentacja członkom Zespołu planu prac, omówienie, ewentualne skorygowanie i przyjęcie planu prac. Ustalenie częstotliwości i najbliższych terminów posiedzeń stałych Zespołu. Ustalenie zasad zwoływania posiedzeń doraźnych. Przygotowanie 1 publikacji prasowej nt. wdrażania Strategii: omówienie treści publikacji, wybór autora (członka Zespołu) tekstu. Omówienie możliwości publikacyjnych Wybór autorów metryk zadań strategicznych. (członków Zespołu i ekspertów zewnętrznych). Omówienie zakresu prac następnego spotkania.
2.	Robocze posiedzenie Zespołu: metryki zadań,	do końca sierpnia 2003 r.	Szkolenie nt. metryk – ekspert ds. planowania strategicznego Powierzenie realizacji metryk członkom Zespołu i ekspertom zewnętrznym. Omówienie zakresu prac następnego spotkania.
3.	Robocze posiedzenie Zespołu: metryki zadań, 1 publikacja, folder, planowanie prac.	do końca września 2003 r.	Przekazanie do przyjęcia przez Zespół dokumentu pt.: „Metryki Zadań Strategicznych Gminy Marciszów”: wstępna prezentacja cech dokumentu, wstępne omówienie dokumentu, przekazanie dokumentu członkom Zespołu do szczegółowego zapoznania się. Prezentacja, ewentualna modyfikacja, przyjęcie treści 1 publikacji prasowej nt. realizacji Strategii. Opracowanie treści folderu (ulotki) promocyjnego nt. Strategii: propozycje i ich omówienie, wybór osoby (członka Zespołu), która przygotuje tekst, wytyczne dla szaty graficznej oraz szacunkowy kosztorys wykonania, Omówienie zakresu prac następnego spotkania.
4.	Robocze posiedzenie Zespołu: przyjęcie metryk, wybór i wnioskowanie o projekty, folder promocyjny, lista gości, autor dokumentu nt. współpracy strategicznej. planowanie prac.	do końca października 2003 r.	Przyjęcie dokumentu pt.: „Metryki Zadań Strategicznych Gminy Marciszów”: omówienie, ewentualne skorygowanie dokumentu, zaakceptowanie dokumentu jako zbioru wytycznych w zakresie realizacji zadań strategicznych. Wybór zadań, dla których sporządzone będą szczegółowe projekty realizacyjne – na podstawie metryk. Wybór metody wykonania projektów i autorów. Pierwsza wersja treści folderu (ulotki) promocyjnego nt. Strategii: prezentacja (autor), omówienie, ewentualne korekty, Omówienie i sporządzenie listy zapraszanych gości w związku z pkt a.) kolejnego spotkania. Wybór autora dokumentu (członka Zespołu) pt.: „Możliwości współpracy strategicznej gminy Marciszów”, który zostanie sporządzony na podstawie wyników niżej opisanego spotkania. Omówienie techniczno-organizacyjnych wymogów niżej opisanej konferencji: dyskusja, wybór autora (członka Zespołu) ww. wniosków. Omówienie zakresu prac następnego spotkania.
5.	Międzysamorządowe posiedzenie Zespołu: współpraca strategiczna.	do końca listopada 2003 r.	Spotkanie pt. „Współpraca strategiczna z gminą Marciszów” – należy zaprosić Starostę, burmistrzów/wójtów lub/i przewodniczących rad sąsiednich samorządów gminnych, a także przedstawicieli innych podmiotów zgodnie z propozycjami przygotowanymi przez Zespół na poprzednim posiedzeniu. Spotkanie organizuje i zaprasza na nią Wójt. W konferencji powinni mogą wziąć udział również Radni Gminy Marciszów oraz przedstawiciele mediów.
6.	Robocze posiedzenie Zespołu: przyjęcie dokumentu nt. współpracy strategicznej, 2 publikacja, autor analizy finansowania pozabudżetowego, autor nowego planu prac.	do końca grudnia 2003 r.	Dokument pt.: „Możliwości współpracy strategicznej gminy Marciszów”, prezentacja przez autora, omówienie, ewentualne korekty, przekazanie dokumentu Wójtowi. Przygotowanie 2 publikacji prasowej nt. wdrażania Strategii: omówienie treści publikacji, wybór autora (członka Zespołu) tekstu. omówienie możliwości publikacyjnych. Wybór autora (członka Zespołu) dokumentu pt.: „Analiza możliwości pozyskania środków pozabudżetowych na realizację zadań strategicznych gminy Marciszów”. Wybór autora (członka Zespołu) nowego „Półrocznego, szczegółowego planu prac Zespołu związanych z wdrażaniem Strategii Rozwoju Gminy Marciszów”. Omówienie zakresu prac następnego spotkania.
7.	Robocze posiedzenie Zespołu: 2 publikacja, analiza finansowania pozabudżetowego, nowy plan szczegółowy, promocja, planowanie prac.	do końca stycznia 2004 r.	Prezentacja, ewentualna modyfikacja, przyjęcie treści 2 publikacji prasowej nt. realizacji Strategii. Dokument pt.: „Analiza możliwości pozyskania środków pozabudżetowych na realizację zadań strategicznych gminy Marciszów”: prezentacja (autor), omówienie, ewentualne korekty, przyjęcie. Dokument pt.: „Półroczny, szczegółowy plan prac Zespołu ds. Wdrażania Strategii związanych z wdrażaniem Strategii Rozwoju Gminy Marciszów”: prezentacja (autor), omówienie, ewentualne korekty, przyjęcie planu przez Zespół, Omówienie nowych możliwości promocji gminy i jej Strategii. Omówienie zakresu prac następnego spotkania.

Źródło: Opracowanie własne.

16. Promocja gminy

16.1. Obszary promocji Gminy Marciszów i ich znaczenie

Promocja Gminy Marciszów powinna posiadać charter dualny zarówno na płaszczyźnie zewnętrznej jak i wewnętrznej. Chodzi tu o wykreowanie czterech (rys nr 1) obszarów promocji gminy i określenie ich znaczenia w warunkach Gminy Marciszów, a co za tym idzie przeznaczenie zgodnych z przyjętą istotnością środków finansowych, jak i opracowanie odpowiednich planów przedsięwzięć promocyjnych. Uszczegóławiając to zagadnienie należy stwierdzić, iż działania promocyjne powinny iść dwoma komplementarnymi, synergicznymi torami. Pierwszy z nich to promocja Gminy Marciszów wśród obecnych i potencjalnych odbiorców jej turystycznych i rekreacyjnych walorów. Znajdują się w tej grupie potencjalni, zamieszkali poza terenem gminy turyści i osoby korzystające z walorów gminy weekendowo. Drugi nurt promocji to promocja rozwoju przedsiębiorczości, a więc promocja gminy wśród potencjalnych inwestorów znajdujących się poza terenem gminy, ale także na jej terenie (w tym drugim przypadku zdecydowana większość osób nie jest już potencjalnym inwestorem lecz aktualnie działającym przedsiębiorcą).

Znaczenie w warunkach Gminy Marciszów poszczególnych obszarów promocji jest zróżnicowane. Jego artykulacja jest jednak zupełnie inaczej przeprowadzana przez poszczególnych liderów lokalnych, i co jest zupełnie zrozumiałe w obliczu powszechnych i normalnych konfliktów interesów poszczególnych grup społecznych. Sprawę dodatkowo komplikuje fakt, iż możemy mówić o istotności subiektywnej i obiektywnej każdego z pól promocji z punktu widzenia Urzędu Gminy Marciszów. Jako istotność obiektywną należy rozumieć głębokość potrzeb w zakresie danego obszaru promocji z punktu widzenia całej gminy, natomiast jako istotność subiektywną pożądany stopień zaangażowania Urzędu Gminy w promocję na danym obszarze.

Należy już dziś, w dobie opracowywania strategii rozwoju gminy, zadać wyraźne pytanie, czy Urzędu Gminy powinien projektować swój udział we wszystkich akcjach promocyjnych jako jedynego (głównego) organizatora ?

W świetle tych uwag istotność poszczególnych pól można określić następująco:

Tabela 9. Obszary promocji w Gminie Marciszów.

	Wnętrze gminy – osoby i podmioty funkcjonujące na jej terenie	Bliższe i dalsze otoczenie gminy – osoby i podmioty funkcjonujące poza jej obszarem
Turyści i osoby korzystające z walorów gminy weekendowo	-	Proturystyczna i rekreacyjna promocja walorów Gminy Marciszów [P1]
Mieszkańcy gminy	Wewnętrzna promocja – uświadamianie mieszkańcom Gminy Marciszów walorów ich „lokalnej ojczyzny” [P2]	-
Osoby zamierzające podjąć działalność gospodarczą	Promocja idei przedsiębiorczości – zachęcanie do podejmowania działalności gospodarczej przez mieszkańców Gminy Marciszów [P3]	-
Przedsiębiorcy	Promocja rozwoju przedsiębiorczości – stymulowanie rozwoju istniejących na terenie Gminy Marciszów podmiotów gospodarczych [P4]	Promocja rozwoju przedsiębiorczości – przyciąganie inwestorów [P5]

Źródło: Opracowanie własne.

Pole promocji [P1] - Proturystyczna i rekreacyjna promocja walorów Gminy Marciszów. Pole to należy określić obiektywnie jako bardzo ważne natomiast z punktu widzenia Urzędu Gminy jako ważne. Strategia rozwoju Gminy Marciszów musi bowiem traktować wyspecjalizowane jednostki gospodarcze jako podmioty realizujące główny nurt tej promocji w postaci komercyjnych i niekomercyjnych usług promocyjnych, świadczonych na rzecz lokalnych podmiotów gospodarczych. Rola samodzielnych działań Urzędu Gminy powinna być w tym zakresie mniejsza.

Pole promocji [P2] - Wewnętrzna promocja – uświadamianie mieszkańcom Gminy Marciszów walorów ich „lokalnej ojczyzny”. Pole to posiada stosunkowo istotny wymiar w skali gminy lecz z punktu widzenia Urzędu Gminy, jego działalność ograniczać się powinna do inicjacji, współpracy, pośrednictwa i powiernictwa na rzecz lokalnych instytucji, organizacji, towarzystw i zrzeszeń społecznych. To pole promocji można bowiem określić jako konsumpcyjne. Działania promocyjne, które byłyby realizowane w jego ramach nie skutkują bowiem „przyciągnięciem” kapitału inwestycyjnego czy zwiększeniem liczebności miejsc pracy. Finansowanie tego typu działań z budżetu Gminy Marciszów powinno być zatem wysoce ograniczone.

Pole promocji [P3], [P4] i [P4] - Promocja idei przedsiębiorczości – zachęcanie do podejmowania działalności gospodarczej przez mieszkańców Gminy Marciszów. Promocja rozwoju przedsiębiorczości – stymulowanie rozwoju istniejących na terenie Gminy Marciszów podmiotów gospodarczych. Promocja rozwoju przedsiębiorczości – przyciąganie inwestorów. Te trzy pola należy uznać za najważniejsze (różnią się one od siebie praktycznie jedynie z punktu widzenia adresata i nośników promocji) zarówno z punktu widzenia gminy jako całości jak i z punktu widzenia Urzędu Gminy. To właśnie dzisiejsze działania skierowane na promocję przedsiębiorczości w Gminie Marciszów zadecydują w znacznej mierze o jej przyszłości. Pozycja konkurencyjna Gminy Marciszów, wśród regionalnych gmin rekreacyjno-turystycznych, jest dziś niezadowalająca (wynika to z przeprowadzonej analizy porównawczej), co ma szczególnie znaczenie w obliczu niektórych gmin ościennych. Rozdział niniejszy jest poświęcony przede wszystkim tym zagadnieniom.

16.2. Program promocji

Celem niniejszego rozdziału jest udzielenie podstawowych wskazówek na temat przygotowania Gminy Marciszów do prowadzenia promocji swojego własnego potencjału gospodarczego i turystycznego w celu stymulacji przedsiębiorczości i pozyskania inwestycji oraz turystów. W zawartych tu rozważaniach Gmina Marciszów traktowana jest jako „produkt”, który ma się „sprzedać”. Przyjęcie takiej koncepcji jest w pełni uzasadnione zarówno ustaleniami aparatu teoretycznego, jak i doświadczeniami praktycznymi. Promocja gminy nie różni się bowiem w swym podstawowym zakresie od standardowej promocji produktu. Gmina jako wspólnota i podmiot działań w sferze gospodarczej oferuje swe zasoby (turystyczne, rekreacyjne, ludzkie, rzeczowe, finansowe, logistyczne i inne) „klientom” czyli potencjalnym użytkownikom. Działania te podejmuje w nadziei, że klienci ci dzięki temu, że gminę „kupią” przyczynią się do zwiększenia dochodów gminy, stworzenia nowych miejsc pracy, powiększenia lokalnego popytu itp.

W związku z aktualnym brakiem w gminie programu lokalnej polityki gospodarczej w rozumieniu art. 18, ust. 2, pkt 6 ustawy o samorządzie gminnym, nie są prowadzone spójne i kompleksowe progospodarcze działania promocyjne. Ich projektowanie i budowę należy rozpocząć od zdefiniowanie podstawowych wyznaczników w tym zakresie.

Kreatorzy promocji gminy w Urzędu Gminy muszą pamiętać, iż promocja nie jest równoznaczna ze sprzedażą; promocja to sposób przedstawienia oferty, to wartość dodana do wartości oferty. Jej celem generalnym dla Urzędu Gminy Marciszów będzie sprowokowanie dodatkowego popytu na konkretną, kompleksową, spójną i aktualną, sporządzoną wcześniej ofertę inwestycyjno-gospodarczą i turystyczną. Aby móc promować produkt (lub usługę) trzeba go mieć, i to układzie kompletnym i zdatnym do użytku.

Dlatego też, przed podjęciem decyzji dotyczących działań promocyjnych należy sformułować odpowiedzi na szereg pytań i udzielić na nie odpowiedzi. Zostały one zamieszczone poniżej.

Jakich bezpośrednich wyników może spodziewać się Urzędu Gminy Marciszów po promocji?	Odp.:

Zasygnalizowanie potencjalnym inwestorom istnienia Gminy Marciszów wraz z jej potencjałem gospodarczym w sferze turystyki i rekreacji.

Zasygnalizowanie potencjalnym inwestorom istnienia Gminy Marciszów wraz z jej potencjałem gospodarczym w sferach pozaturystycznych.

Zasygnalizowanie potencjalnym turystom istnienia Gminy Marciszów wraz z jej potencjałem gospodarczym w sferze turystyki i rekreacji.

Zaistnienie w świadomości potencjalnych turystów bazy usług turystycznych i paraturystycznych zlokalizowanej w Gminie Marciszów.

Zaistnienie w świadomości potencjalnych inwestorów terenów i obiektów położonych w atrakcyjnych inwestycyjnie i turystycznie częściach Gminy Marciszów, jako spójnej przestrzeni o korzystnej lokalizacji, rzeczywistym i potencjalnym wyposażeniu infrastrukturalnym, otoczonej szczególną, preferencyjną polityką władz gminy i predestynowanej do wytwórczości i nowoczesnych usług turystycznych.

Wykreowanie wzrostu zainteresowania inwestorów gminnymi zasobami nieruchomości i pracy oraz zasobami naturalnymi i logistycznymi, a także zasobami aktywności władz lokalnych i społeczeństwa (za sukces można uważać już nawiązanie ścisłych kontaktów z 3-5 inwestorami rocznie);.

Wykreowanie wzrostu zainteresowania zewnętrznych podmiotów gospodarczych przedsiębiorczością zlokalizowaną na terenie gminy.

Rozwój (ok. 4 – 6 % w skali rocznej) drobnej lokalnej przedsiębiorczości prowadzonej przez mieszkańców Gminy Marciszów.

Przedstawienie dotychczasowych osiągnięć w sferze gospodarczej jako zjawisk gwarantujących dalszy dynamiczny rozwój (a nie tylko prosty wzrost) sfery przedsiębiorczości w Gminie Marciszów.

Wykreowanie wizerunku gminy na tle gospodarczym i społecznym regionu jako miejsca szczególnej aktywności władz lokalnych.

Przełamanie psychologicznych barier rozwoju przedsiębiorczości charakterystycznych dla mieszkańców Gminy Marciszów takich jak:

brak wiary w sukces gospodarczy,

utrzymywanie postaw roszczeniowych,

spodziewany spadek bezpieczeństwa materialnego po rozpoczęciu działalności gospodarczej itp.

Które z oczekiwań dotyczących promocji są nierealne. ?	Odp.:	Nierealnymi oczekiwaniem jest mniemanie, że:

niewielkie środki promocyjne, pozwolą na zadowalające osiągnięcie celów promocji – ma to szczególne znaczenie w sytuacji ograniczeń budżetu Gminy Marciszów,

kilka niespójnych i przypadkowo zaadresowanych działań promocyjnych skierowanych do aktualnych przedsiębiorców i potencjalnych inwestorów zapewni oczekiwany sukces,

cele promocji zostaną osiągnięte w sytuacji niekompletności pakietu korzyści zewnętrznych oferowanych przez gminę,

bez profesjonalnego przygotowania pracowników Urzędu Gminy kontakty z inwestorami zainicjowane przez działania promocyjne zaowocują trwałym związkiem,

samodzielnie się zaprojektować i przeprowadzić wszystkie akcje promocyjne (co nie oznacza, że zlecanie przedsięwzięć promocyjnych musi wiązać się z wielkim nakładami finansowymi).

Jacy są konkurenci Gminy Marciszów ? Który z konkurentów jest najaktywniejszy na rynku promocyjnym ?

Odp.:

Konkurentami Gminy Marciszów są inne gminy, stanowiące bliższe lub dalsze jej otoczenie, które to gminy należy enumeratywnie zidentyfikować biorąc pod uwagę podobieństwo struktury ich oferty korzyści zewnętrznych oraz strategię rozwoju, a w jej ramach strategię promocji rozwoju przedsiębiorczości.

Osoby prowadzące omawianą promocję w Urzędu Gminy muszą zidentyfikować dostępne u konkurencyjnych gmin produkty, usługi i zachęty podobne do oferowanych przez gminę Marciszów i oferowane tym samum adresatom promocji.

Osoby prowadzące omawianą promocję w Urzędu Gminy muszą zidentyfikować wyjątkowo atrakcyjne cechy ofert, zachęt, usług i produktów konkurencyjnych.

Co jest najsilniejszą, a co najsłabszą cechą konkurencyjną oferty Gminy Marciszów ?

Odpowiedzi na to pytanie będzie można udzielić po zidentyfikowaniu konkurencji i jej oferty w pkt. 3.

Kto jest adresatem promocji ?

Odp.:	W punkcie tym należy określić charakterystykę podmiotów gospodarczych i inwestorów, do których będzie adresowana kampania promocyjna. Konieczna tu będzie analiza profilów działalności, zamiarów inwestycyjnych, potencjału inwestycyjnego i innych ważnych, a zidentyfikowanych w trakcie prowadzenia przygotowań promocyjnych, cech. Na podstawie dokładnej charakterystyki adresata osoba prowadząca w Urzędu Gminy promocję, po konsultacjach ze specjalistami, dobierze stosowne środki promocji i (co ma kardynalne znaczenie) nośniki promocji. Ważne jest aby w Gminie Marciszów właśnie na podstawie precyzyjnej, a nawet imiennej charakterystyki adresatów podejmowano decyzje o tym gdzie, w jakiej formie i jak często ma pojawić się komunikat o przygotowanej ofercie. Uniknie się w ten sposób często popełnianego przez ościenne gminy błędu, polegającego na adresowaniu ofert do anonimowego odbiorcy. Dokładne określenie odbiorców promocji zmniejszy koszty promocji nawet o 90% !

Jaką konkretną reakcję ma wywołać promocja Gminy Marciszów?

Odp.:	W zależności od przedmiotu promocji reakcją tą powinno być:

nawiązanie przez potencjalnego inwestora bezpośrednich kontaktów ze stale oczekującym tego pracownikiem Urzędu Gminy.

nawiązanie przez potencjalnego turystę kontaktu z firmą świadczącą usługi turystyczno-rekreacyjne działającą na terenie Gminy Marciszów lub z podmiotem zajmującym się pośrednictwem w usługach turystycznych.

Co otrzyma inwestor za właściwą reakcję, czyli jakie są cele pierwszego bezpośredniego kontaktu ?

Odp.:	Celem nawiązania kontaktu jest przedstawienie inwestorowi m.in.: szczegółów oferty korzyści zewnętrznych, pakietów promocyjnych nieruchomości, uwarunkowań finansowych, prawnych, ulg, preferencji, struktury siły roboczej, korzyści lokalizacyjnych, doprowadzenie do zapoznania się z miejscem inwestycji oraz przedstawienie szczegółów projektu współfinansowania ewentualnych wstępnych inwestycji infrastrukturalnych.

Dalsze działania polegające na inicjacji współpracy z inwestorem nie stanowią już elementu promocji i powinny być prowadzone przez stosowne i wyznaczone do tego zadania osoby i struktury Urzędu Gminy.

W wypadku turystów, w momencie nawiązania kontaktu otrzymają oni pełny zakres informacji na temat oferowanych przez komercyjne podmioty produktów turystycznych oraz ich cen i terminów wykorzystania. Ponadto zostaną poinformowani o uwarunkowaniach komunikacyjnych związanych z ofertą.

17.3. Etapy organizacji działalności promocyjnej

Organizację działalności promocyjnej Gminy Marciszów należy przeprowadzić w następujących etapach:

ETAP I – Określenie podmiotu w Urzędu Gminy prowadzącego działania promocyjne. Osoby/a zatrudnione muszą podjąć/zacieśnić współpracę z odpowiednim wydziałem/referatem/komórką ds. promocji Urzędu Wojewódzkiego, Starostwa Powiatowego i z lokalnymi przedsiębiorstwami turystycznymi. W gminach zbliżonych potencjałem gospodarczym i demograficznym do gminy Marciszów praktykuje się powierzanie takich zadań osobie/osobom podległym bezpośrednio Wójtowi. Powinny być to osoby doświadczone w sprawach promocji i zatrudnione wyłącznie na „promocyjnych” stanowiskach i to w pełnym wymiarze godzin. Konieczne jest wyraźne określenie miejsca i roli takiej komórki w strukturze Urzędu Gminy. Chodzi tu głownie o powiązania i usługi informacyjne ze strony pozostałych pracowników – z czym bardzo ściśle jest związany progospodarczy rodzaj promocji. Należy również wziąć pod uwagę, iż prawidłowa praca osób zatrudnionych w tej komórce będzie wymagać doraźnego wspomagania ze strony innych pracowników urzędu.

ETAP II – Rozszerzenie i sprecyzowanie tez stanowiących odpowiedzi na pytania nr 1, 2 oraz udzielenie odpowiedzi na pytania nr 3 i 4 przez osoby prowadzące w Urzędu Gminy działania promocyjne. Zaprezentowanie wyników ustaleń Radzie Gminy.

ETAP III – Udzielenie odpowiedzi na pytania nr 5, 6 i 7, które stanowić będą podstawę informacyjną dla kolejnych etapów realizacji programu promocji gminy.

ETAP IV – Określenie przedmiotu promocji.

Już w chwili obecnej można stwierdzić, iż w ramach tego etapu jako przedmiot promocji w Gminie Marciszów należy przyjąć zbiór następujących elementów:

Wizerunek gminy i tych elementów jej otoczenia, które świadczą o jej atrakcyjności (np.: walory turystyczne, walory rekreacyjne, walory położenia przygranicznego, itp.).

Gospodarcze walory i zasoby gminy (oferta korzyści zewnętrznych) stanowiące jej atuty rozwojowe.

Nieruchomości (oraz ich pakiety) do zagospodarowania i wykorzystania ze szczególnym uwzględnieniem nieruchomości komunalnych.

Ulgi, zwolnienia i inne preferencje (zwłaszcza preferencje podnoszące dostępność majątku i zmniejszające koszty funkcjonowania), które wyróżniają gminę na tle jej otoczenia.

Podmioty gospodarcze i ich propozycje kooperacyjne oraz inwestycyjne.

ETAP V – Określenie środków na działalność promocyjną. Wysokość kwot przeznaczonych na działania promocyjne będzie, w sytuacji realizacji przez gminę Marciszów poszczególnych zadań w ramach programu polityki gospodarczej, czynnikiem kluczowym. Zbyt niska ich wartość może doprowadzić do takiego ograniczenia skuteczności promocji, że cele programu polityki gospodarczej nie zostaną osiągnięte, a całość wydatków stanie się nieefektywna.

ETAP VI – Ustalenie z kim w zakresie promocji Urzędu Gminy będzie współpracował.

Na plan pierwszy wysuwają się tu takie podmioty jak:

Odpowiedni wydział ds. promocji Urzędu Wojewódzkiego

Starostwo Powiatowe

Instytucje pośredniczące w dystrybucji unijnych środków pomocowych w tym szczególnie środków dystrybuowanych w ramach programu PHARE.

Państwowa Agencję Inwestycji Zagranicznych (PAIZ).

Fundację Promocji Gmin Polskich.

Powiatowy Urząd Pracy

Polskie przedstawicielstwa ekonomiczno-handlowe za granicą i radcy handlowi przy ambasadach (ze szczególnym uwzględnieniem Niemiec).

ETAP VII – Przyjęcie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych w urzędzie – por. etap I.

ETAP VIII – Ustalenie zakresu informacji promocyjnych oraz ich zgromadzenie. Celowym tu będzie określenie szczegółowego zakresu informacji dystrybuowanych w ramach promocji przez Urzędu Gminy Marciszów obejmującego takie zagadnienia jak:

Założenia strategii i polityki rozwoju gospodarczego Gminy Marciszów.

Nieruchomości przeznaczone na cele rozwoju przedsiębiorczości.

Stawki podatków i opłat lokalnych oraz zasady stosowania ulg lub zwolnień w stosunku do firm.

Atrakcyjne formy dostępu do nieruchomości.

Poparta konkretnymi propozycjami skłonność władz lokalnych do współfinansowania niezbędnych dla rozpoczęcia działalności gospodarczej inwestycji infrastrukturalnych.

Rezerwy majątku trwałego w sferze usługowej i produkcyjnej (z uwzględnieniem niewykorzystanego majątku zlokalizowanego w gminie).

Możliwości inwestycyjne w sferze biznesu.

Oferty kooperacyjne i usługowe firm działających w gminie.

Potencjalny popyt zewnętrzny na usługi turystyczne, uzdrowiskowe i rekreacyjne (analiza rynku).

Rynek wewnętrzny.

Oferta gwarancyjną i kredytowa.

Fundusze pomocowe dla przedsiębiorczości prywatnej – aktualna baza danych takich instytucji prowadzona jest przez np. przez Międzykomunalną Spółkę Akcyjną MUNICIPIUM S.A.

Cennik taryf i opłat za usługi komunalne.

Propozycje gminy dotyczące wprowadzenia nowych form i struktur świadczenia lokalnych usług publicznych.

Walory turystyczno-rekreacyjne gminy.

ETAP IX – Przygotowanie materiałów promocyjnych. Wśród materiałów promocyjnych powinny znaleźć się m.in.:

Półroczne lub roczne informatory gospodarcze dla inwestorów i przedsiębiorców.

Oferta inwestycyjna, informująca o nieruchomościach do zagospodarowania i wykorzystania (w formie drukowanej i komputerowej).

Katalog ofert lokalnych firm z propozycjami współpracy i kooperacji.

Baza (centrum) danych o Gminie Marciszów w sieci Internet – witryna internetowa.

ETAP X – Wybór kanałów promocji. Działania promocyjne Gminy Marciszów powinny zostać związane z dwoma zespołami kanałów promocji. Zespół pierwszy to kanały promocji o charakterze ogólnym, do których należy zaliczyć:

media (głównie prasa, mniej radio, sporadycznie telewizja).

targi turystyczne i inwestycyjne,

wystawy gospodarcze.

Zespół drugi to tzw. samorządowe, instytucjonalne kanały promocji. Chodzi tu o te podmioty, które udostępniają oferty gmin potencjalnym inwestorom i przedsiębiorcom. Spośród wielu takich instytucji w sytuacji Gminy Marciszów najodpowiedniejszymi do nawiązania kontaktów wydają się być:

Państwowa Agencja Inwestycji Zagranicznych (PAIZ). Jednym z celów działalności tej instytucji jest prowadzenie działań promocyjnych w celu zwiększania inwestycji zagranicznych w naszym kraju.

Fundacja Promocji Gmin Polskich. Instytucja ta zajmuje się prowadzeniem pośrednictwa w nawiązywaniu kontaktów pomiędzy polskimi gminami a (głownie) zagranicznymi inwestorami.

Urząd Marszałkowski Dolnośląskiego.

Dolnośląski Urząd Wojewódzki.

Polskie przedstawicielstwa ekonomiczno-handlowe za granicą i radcy handlowi przy ambasadach (ze szczególnym uwzględnieniem Niemiec).

Krajowa Izba Gospodarcza.

16.4. Zagrożenia dla programu promocji

Wieloletnie doświadczenia innych gmin wskazują, że właściwe czyli efektywne prowadzenie programu promocji jest zadaniem bardzo trudnym. Jest to bowiem ten sposób wydatkowania pieniędzy z budżetu gminy, któremu nie towarzyszy zwykle bezpośredni rachunek efektywności. Jeśli nawet jest on w jakiejś formie prowadzony to nie stanowi on wystarczających podstaw do oceny pracowników działania promocyjne prowadzących lub zlecających. Wyrazem tego stanu rzeczy jest zwykle niewielka ilość środków finansowych przeznaczanych na promocję gmin, nieufność w stosunku do działań promocyjnych, brak zrozumienia korzyści płynących z promocji oraz zatrudnianie osób o niewielkim doświadczeniu w zakresie progospodarczej promocji gmin. Z tego powodu warto sformułować listę zagrożeń, które towarzyszyć mogą (i z pewnością będą) promocji Gminy Marciszów. Ich wczesne uświadomienie i wyartykułowanie stanowić może istotną wskazówkę do zabezpieczenia się przed skutkami jakie ze sobą niosą. Zagrożenia te to:

Zatrudnienie w komórce ds. promocji osób/osoby bez kwalifikacji marketingowych i doświadczenia w zakresie turystyczno-rekreacyjnej gospodarki lokalnej, a w szczególności w zakresie progospodarczej promocji gmin typu gminy Marciszów.

Przydzielenie marginalnych, z punktu widzenia wydatków budżetowych, środków na działalność promocyjną.

Wykorzystywanie pracowników komórki ds. promocji do zadań nie związanych z promocją Gminy Marciszów.

Niewykorzystanie możliwości tkwiących we współpracy ze wskazanymi w programie promocji instytucjami.

Niewykorzystanie zewnętrznych źródeł finansowania działań promocyjnych.

Niesystematyczność działań promocyjnych.

Stworzenie jedynie fragmentarycznego zasobu informacji wykorzystywanych w programach promocyjnych.

Niewykorzystanie możliwości tkwiących w instytucjonalnych kanałach promocji.

Brak powiązania pomiędzy działaniami promocyjnymi a pozostałymi inicjatywami Urzędu Gminy podejmowanymi w zakresie stymulacji przedsiębiorczości.

16.5. Monitoring promocji

Niemal każdy z rodzajów działań promocyjnych posiada swoje niepowtarzalne cechy charakterystyczne. Mimo to, wszystkie z nich charakteryzują się pewną skutecznością i efektywnością. Pomiar tych dwóch parametrów powinien być prowadzony równolegle z samymi działaniami promocyjnymi. Autorzy wyrażają pogląd, iż (zgodnie z praktyką samorządową) monitoring taki dostarczy nie tylko niezbędnych informacji o działaniach promocyjnych, ale stanie się również czynnikiem zwiększającym zarówno skuteczność, jak i efektywność monitorowanych działań.

Biorąc pod uwagę strukturę założeń, należy posługiwać się w realizacji omawianego monitoringu między innymi następującymi miernikami:

Liczba kontaktów inwestorskich wywołanych działaniami promocyjnymi.

Liczba i wartość organizowanych akcji promocyjnych.

Wartość bezwzględna i udział w wartości całości działań promocyjnych, pozyskanych z zewnątrz środków pozabudżetowych.

Ilość zapytań ofertowych kierowanych bezpośrednio przez przedsiębiorców do Urzędu Gminy.

Ilość podmiotów gospodarczych zgłaszających chęć uczestnictwa w działaniach promocyjnych organizowanych przez Urząd Gminy.

16.6. Promocja Strategii Rozwoju Gminy Marciszów

Strategia Rozwoju Gminy Marciszów posiada bardzo duże znaczenie zarówno dla władz, jak i społeczności lokalnej. Proces jej wdrażania powinien być procesem upublicznionym i to nie tylko na szczeblu gminy, ale również na szczeblu powiatu. Szeroka akcja informacyjna nt. Strategii jest jednym z podstawowych gwarantów jej skutecznego wdrożenia. W ten sposób społeczność lokalna kontrolować będzie terminowość osiągnięcia poszczególnych celów i realizacji poszczególnych zadań.

Należy w związku z tym m. in.:

przygotować wersję promocyjną Strategii. Wersja ta zawierać powinna wizję, cele strategiczne i operacyjne oraz listę zadań strategicznych. Objętość wersji promocyjnej oscylować powinna wokół 3 stron maszynopisu. Będzie ona udostępniana zainteresowanym mediom, instytucjom pozarządowym. stowarzyszeniom, innym samorządom, podmiotom gospodarczym itp. Wersja promocyjna Strategii może być także małą ulotką (wykonaną siłami Urzędu Gminy) adresowaną do mieszkańców, przyjezdnych i inwestorów, dystrybuowaną na zebraniach mieszkańców i różnorodnych imprezach kulturalnych oraz sportowych.

co najmniej raz w roku informować opinię publiczną o postępach we wdrażaniu Strategii. W tymże celu winny być wykorzystane wszelkie dostępne środki komunikacji społecznej, w tym spotkania z mieszkańcami, publikacje w lokalnej prasie oraz krótka audycja (np. wywiad z Wójta) w lokalnej rozgłośniach radiowej.

17. Struktura organizacyjna Urzędu Gminy

Struktura organizacyjna to całokształt zagadnień związanych z organizacją procesu zarządzania w systemie. Sprawne wdrażanie Strategii uzależnione będzie od przyjaznej temu działaniu struktury organizacyjnej Urzędu Gminy, w ramach której będzie ona uruchamiana i realizowana. Niezależnie od możliwości wykorzystania istniejącej struktury organizacyjnej dla potrzeb wdrażania programu strategicznego, może okazać się niezbędne dokonanie pewnych jej zmian. Wszelkie modyfikacje wynikać będą z ustaleń i propozycji zawartych w szczegółowych projektach realizacyjnych. Konieczność realizacji zadań w nich przedstawionych będzie podstawowym uzasadnieniem zmian. Niektóre z projektów z całą pewnością zawierać będą propozycje utworzenia okresowych lub nawet stałych samodzielnych lub dodatkowych stanowisk w istniejących wydziałach. Jedne z tego typu propozycji będą mieć na celu stworzenie warunków do uruchomienia projektu, a inne będą służyć kontroli skuteczności lub efektywności jego realizacji. Zmianom mogą też ulegać zakresy działań istniejących już elementów struktury organizacyjnej.

18. Monitoring wdrażania strategii

Wdrażanie Strategii rozwoju dowolnej jednostki samorządu terytorialnego wymaga prowadzenia monitoringu osiągania postawionych celów. Zaniechanie kontroli realizacji planu strategicznego skutkuje prawie zawsze gwałtownym spadkiem skuteczności i efektywności procesu wdrożeniowego. Niejednokrotnie prowadzi do odsunięcia realizacji zadań strategicznych w bliżej nieokreśloną przyszłość.

Powszechnie stosowanym w tym zakresie rozwiązaniem jest ocena stopnia i tempa osiągania celów operacyjnych. Służy jej zestaw mierników pozwalających na zweryfikowanie czy dany cel operacyjny został w założonym terminie osiągnięty, czy też nie. Osiągnięcie w założonym okresie wszystkich lub zdecydowanej większości założonych wartości mierników oznaczać będzie osiągnięcie wyznaczonych celów operacyjnych, a to z kolei oznaczać będzie osiągnięcie głównych celów strategicznych .

Tabela nr 5 prezentuje stworzoną dla potrzeb Strategii Rozwoju Gminy Marciszów listę mierników służących ocenie procesu wdrożenia Strategii. Wszystkie z zaprezentowanych mierników zostały odniesione do poszczególnych celów operacyjnych. Poziom mierników oraz korzystne tendencje zmian ich wartości to bezpośredni lub pośredni skutek realizacji Strategii.

Tabela zawiera również wykaz źródeł informacji, z których można pozyskiwać dane niezbędne do ustalenia wartości miernika. Na szczególną uwagę zasługują tutaj okresowe badania ankietowe gminnej opinii publicznej, które powinny być prowadzone co najmniej raz na 2 lata. Ich przygotowanie i opracowanie merytoryczne można powierzyć specjaliście, natomiast obsługę techniczną zapewnić mogą pracownicy Urzędu Gminy. Takie rozwiązanie charakteryzuje się pożądaną jakością przy jednoczesnym znaczącym obniżeniu poziomu niezbędnych kosztów. Reprezentatywność próby należy określić metodą analizy podobieństwa rozkładów. Weryfikacji hipotez statystycznych należy dokonać oddzielnie dla rozkładu demograficznego, rozkładu płci oraz rozkładu wykształcenia ludności gminy Marciszów. Hipoteza zerowa zakłada statystycznie istotne podobieństwo danego rozkładu próby i analogicznego rozkładu charakterystycznego dla ogółu mieszkańców gminy według stanu na dany dzień. Hipoteza alternatywna zakłada brak takowego podobieństwa. Jeśli w obliczeniach dotyczących zbieżności rozkładu demograficznego i rozkładu płci przyjęty zostanie poziom istotności 0,05 (co oznacza, że prawdopodobieństwo odrzucenia hipotezy prawdziwej na rzecz fałszywej wynosi 5%), a do obliczeń mających na celu porównanie podobieństwa rozkładu wykształcenia zastosowany zostanie poziom istotności 0,1 (co oznacza, że prawdopodobieństwo odrzucenia hipotezy prawdziwej na rzecz fałszywej wynosi 10%), wtedy liczba ankiet powinna oscylować między 205 a 240 szt. Biorąc pod uwagę cel i zakres badań, próbę mieszkańców gminy Marciszów objętych takim badaniem ankietowym będzie można uznać za reprezentatywną.

Uzyskanie obiektywnego obrazu zakresu wdrażania zadań strategicznych i ich rezultatów, wymaga również uwzględnienia opinii poszczególnych wydziałów Urzędu Gminy i gminnych jednostek organizacyjnych.

Monitoringowe funkcje realizowane będą także przez Radę Gminy. Rada oceniać będzie bowiem okresowo (co najmniej raz w roku) bieżący stan i efekty realizacji Strategii, a ponadto skuteczność poczynań wdrożeniowych Wójta (sesja tematyczna). Na bieżąco prowadzona będzie zatem weryfikacja ustaleń Strategii, a w razie potrzeby także ich aktualizacja. W związku z tym Rada Gminy otrzymywać będzie co najmniej raz do roku odpowiednio przygotowane przez Wójta raporty.

Tabela 10. Mierniki oceny realizacji celów operacyjnych rozwoju Gminy Marciszów.

Cele operacyjne	Wskaźniki	Źródła informacji
Ograniczenie poziomu bezrobocia	Spadek stopy bezrobocia liczonej jako udział liczby osób bezrobotnych w populacji zamieszkujących gminę osób w wieku produkcyjnym do poziomie nie przekraczającego 11% w roku 2007 i 9% w roku 2010.	Urząd Statystyczny Powiatowy Urząd Pracy
Pełne zwodociągowanie i skanalizowanie gminy	Uzyskanie co najmniej dobrych opinii na temat dostępności technicznej infrastruktury wodociągowej i kanalizacyjnej od minimum 66% podmiotów gospodarczych działających na terenie gminy do końca roku 2006. Wyniki badań ankietowych podmiotów gospodarczych działających na terenie gminy. Uzyskanie co najmniej dobrych opinii na temat dostępności technicznej infrastruktury wodociągowej i kanalizacyjnej od minimum 66% mieszkańców gminy do końca roku 2006. Wyniki badań ankietowych mieszkańców gminy. pełne zwodociągowanie gminy do roku 2010 Urząd Gminy pełne skanalizowanie gminy do roku 2010 Urząd Gminy
Poprawa dostępności do usług medycznych, kulturalnych, rekreacyjnych i sportowych	Uzyskanie co najmniej dobrych opinii 75% mieszkańców gminy na temat struktury i dostępności usług medycznych, kulturalnych, rekreacyjnych i sportowych do końca 2007 roku. Realizacja zadań strategicznych nr 3, 4, 10, 11h, 12, 14, 15 w przewidzianych dla nich terminach	Badania ankietowe mieszkańców gminy. Urząd Gminy
Pozyskanie inwestycji zewnętrznych	Pozyskanie inwestycji zewnętrznych o wartości nie mniejszej niż 5 mln. zł rocznie począwszy od 2004 roku włącznie.	Urząd Statystyczny, Inwestorzy
Rozwój rolnictwa	zwiększenie udziału nowoczesnych form produkcji rolnej do 10% do roku 2006 Urząd Statystyczny, Urząd Gminy zwiększenie udziału nowoczesnych form produkcji rolnej do 20% do roku 2010 Urząd Statystyczny, Urząd Gminy Spadek liczby osób pracujących w rolnictwie o 30% do końca 2006 roku Urząd Statystyczny Realizacja zadania strategicznego nr 5 w przewidzianym dla niego terminie Urząd Gminy
Rozwój systemu mieszkalnictwa	Coroczne uzyskiwanie pozwolenia na użytkowanie budynku jednorodzinnego przez minimum 10 inwestorów indywidualnych. Starostwo Powiatowe, Urząd Gminy. Realizacja zadań strategicznych nr 3, 6, 8, 17, 18 w przewidzianych dla nich terminach Urząd Gminy
Rozwój systemu oświaty	Uzyskanie do końca 2006 roku co najmniej dobrych opinii 75% młodzieży i rodziców na temat struktury i dostępności usług edukacyjnych świadczonych przez placówki szkolne. Badania ankietowe młodzieży i rodziców. Realizacja zadania strategicznego nr 11 w przewidzianym dla niego terminie Urząd Gminy
Rozwój usług turystycznych i okołoturystycznych	Uzyskanie 10% udziału osób zatrudnionych w usługach związanych z turystyką i rekreacją (zgodnie z Europejską Klasyfikacją Działalności) do roku 2006 i 25% do roku 2010	Urząd Statystyczny
Stworzenie prawnych i infrastrukturalnych warunków dla rozwoju przedsiębiorczości	Uzyskiwanie co najmniej dobrych opinii na temat infrastrukturalnych i przestrzennych warunków rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw podczas badań ankietowych tychże podmiotów gospodarczych. Opinie takie musi wyrazić minimum 75% respondentów. Wyniki longitudalnych (cyklicznych w długim okresie) badań ankietowych. Uzyskanie wartości „wskaźnika skłonności do przedsiębiorczości ” nie większej niż 25m/p do końca roku 2006, a następnie 22m/p do roku 2010. Urząd Statystyczny Urząd Gminy Stały realny 3% wzrost (w stosunku do roku bazowego 2003) w latach 2004-2010 wydatków inwestycyjnych małych i średnich podmiotów gospodarczych zarejestrowanych na terenie gminy. Urząd Statystyczny, Wojewódzki Urząd Statystyczny we Wrocławiu, Bank Danych Regionalnych.
Uporządkowanie przestrzennej struktury gminy	Terminowa realizacja wszystkich zadań strategicznych poprawiających strukturę przestrzenną gminy. Urząd Gminy. Osiągnięcie zgodności ustaleń miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego z celami i zadaniami Strategii Rozwoju Gminy Marciszów w terminach zgodnych z rangami zadań. Urząd Gminy.
Zabezpieczenie przed degradacją wszystkich ważnych elementów środowiska naturalnego gminy	W roku 2006 co najmniej 15% W roku 2010 co najmniej 20% mieszkańców gminy deklaruje, że korzysta z przygotowanych pojemników służących recyclingowi surowców wtórnych. Badania ankietowe mieszkańców. W roku 2006 co najmniej 75% mieszkańców gminy deklaruje akceptację dla systemu gospodarki odpadami komunalnymi opartego na zasadach: „płaci ten kto zanieczyszcza”, „zanieczyszczanie środowiska z jednoczesnym złamaniem prawa wiąże się z nieuchronną i dotkliwą sankcją”. Badania ankietowe mieszkańców. Marginalizacja procederu wypalania łąk i ściernisk do końca 2010 roku. Powiatowa Komenda Straży Pożarnej.
Zapewnienie dobrego stanu infrastruktury drogowej	Realizacja zadania strategicznego nr 7 w przewidzianym dla niego terminie. Urząd Gminy Uzyskanie co najmniej dobrych opinii 50% mieszkańców gminy na temat gminnej infrastruktury komunikacyjnej do końca 2006 roku. Wyniki badań ankietowych społeczności gminy. Uzyskanie co najmniej dobrych opinii 75% mieszkańców gminy na temat gminnej infrastruktury komunikacyjnej do końca 2010 roku. Wyniki badań ankietowych społeczności gminy.
Zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa i porządku publicznego	Spadek stopy bezrobocia liczonej jako udział liczby osób bezrobotnych w populacji zamieszkujących gminę osób w wieku produkcyjnym do poziomie nie przekraczającego 11% w roku 2007 i 9% w roku 2010. Urząd Statystyczny Powiatowy Urząd Pracy Zmniejszenie liczby popełnianych przestępstw o 15% do roku 2010. Komenda Powiatowa Policji. Urząd Statystyczny. Uzyskanie co najmniej dobrych opinii na temat poziomu poczucia bezpieczeństwa od minimum 75% mieszkańców gminy do końca roku 2006. Wyniki badań ankietowych mieszkańców gminy.
Zapewnienie wysokiej jakości administracji samorządowej	Realizacja zadania strategicznego nr 7 w przewidzianym dla niego terminie. Urząd Gminy Uzyskanie co najmniej dobrych opinii na temat poziomu obsługi w Urzędzie Gminy od minimum 75% klientów urzędu do końca roku 2006. Wyniki badań ankietowych klientów Urzędu Gminy.

Wskazany zestaw mierników będzie istotnym narzędziem systematycznego monitorowania i oceny zmian następujących w układzie lokalnym w skutek podejmowania przedsięwzięć ujętych w ramach „Strategii Rozwoju Gminy Marciszów”.

19. Dynamika horyzontu strategii

Planowanie strategiczne to planowanie ciągłe. Przyjęcie 15-letniego horyzontu Strategii nie oznacza, że kolejna Strategia będzie sporządzana za 15 lat. Zmienne otoczenie, pojawiające się nowe szanse i zagrożenia, zmieniające się uwarunkowania prawne przesądzają o tym, że najczęściej kolejną Strategię przygotowuje się wcześniej, ponownie na kolejne 15 lat. Horyzont Strategii oddala się zatem w czasie – jest dynamiczny.

Podstawowym zagadnieniem w zakresie odnawiania Strategii i przesuwania horyzontu jest właściwa częstotliwość tych procesów.

Nową Strategię należy sporządzać wcześniej wtedy gdy:

zaszły duże zmiany w otoczeniu prawnym, ekonomicznym, środowiskowym i ekonomicznym gminy, przy czym zmiany te mają istotny wpływ na możliwość i sposób osiągnięcia założonych celów,

zaszły duże zmiany w strukturze wewnętrznej gminy, takie jak gwałtowne zmiany demograficzne, środowiskowe, gospodarcze, przy czym zmiany te mają istotny wpływ na możliwość i sposób osiągnięcia założonych celów,

wcześniej osiągnięto cele przyjęte w Strategii,

Strategia Rozwoju Gminy Marciszów została sporządzona na odpowiednim poziomie szczegółowości, a co za tym idzie nadano jej odpowiedni poziom elastyczności. Jeśli byłaby zbyt szczegółowa, oznaczałoby to, iż jest zbyt „sztywna”. Zdezaktualizowałyby ją nawet niewielkie zmiany wnętrza lub/i otoczenia gminy. Jeśli Strategia byłaby zbyt ogólna wtedy również mielibyśmy do czynienia z sytuacją niewłaściwą. Ogólniki dają się bardzo szeroko interpretować, co prowadzi do sytuacji, w której każde działanie można „podciągnąć” pod ustalenia Strategii. Strategia Rozwoju Gminy Marciszów jest na tyle ogólna, że nie zdezaktualizuje się wkrótce po przyjęciu i na tyle szczegółowa, że nie można jej dowolnie interpretować.

Decyzję poprzedzi przeanalizowanie możliwości w zakresie ich wykorzystania po zakończeniu ich użytkowania jako budynków szkół podstawowych.

Władza gminy to Rada Gminy, czyli jego organ stanowiący i kontrolujący oraz Wójt będący organem wykonawczym. Mimo takiej złożoności struktury władzy, autor przyjął koncepcję posługiwania się określeniem „władza gminy”, a nie terminem „władze gminy” pragnąc podkreślić, iż działania organów gminy są (powinny być) zgodne, jednorodne i komplementarne. Władza gminy jest zatem jednym gremialnym reprezentantem interesów wspólnoty lokalnej. Wprowadzenie liczby mnogiej – władze gminy – w odniesieniu do pojedynczej gminy, sugerować może sprzeczność interesów i działań organów gminy, lub co najmniej możliwość zaistnienia braku koordynacji działań.

Wskazanie „wyższego rzędu” jako cechy dokumentów planistycznych oznacza, że swoim zasięgiem przekraczają one teren Gminy Marciszów. Sformułowania tego nie należy traktować jako tożsamego z dyspozycyjnym, w stosunku do władzy gminnej, charakterem planu.

Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego jest z założenia dokumentem o otwartym charakterze. Biorąc pod uwagę fakt, iż pierwsze jej korekty wykonywane są już w chwili obecnej (w cztery miesiące po uchwaleniu przez Sejmik Województwa Dolnośląskiego), należy się spodziewać, że będą one miały miejsce również w przyszłości.

Autorzy sądzą, iż przyjęcie tego typu uchwały lub stanowiska Rady jest dopuszczalne z prawnego punktu widzenia. Jeśli jednak zidentyfikowane zostaną bariery o charakterze prawnym należy poszukiwać innych dróg przekazania nowej władzy omawianych dokumentów.

Por. metryka zadania nr 8.

Porównaj rozdziały: „Cele strategiczne” i „Cele operacyjne”.

Zgodnie z klasyfikacją wiekową przyjętą przez Główny Urząd Statystyczny.

Wskaźnik skłonności przedsiębiorczości (WNP) obliczany jest jako liczba mieszkańców gminy przypadająca na jedną drobną firmę prywatną tzn. spółkę cywilną i osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą.

Definicja małego i średniego przedsiębiorstwa zgodna z terminologią Głównego Urzędu Statystycznego.

Zgodnie z klasyfikacją wiekową przyjętą przez Główny Urząd Statystyczny.

Na łączny poziom poczucia bezpieczeństwa składać się będzie poczucie bezpieczeństwa kryminalnego, drogowego, pożarowego i interwencyjno-medycznego.

103

Strategia Rozwoju Gminy Marciszów

103 Strategia Rozwoju Gminy Marciszów

Andrzej Sztando

2002-10-09T22:23:00